Có một hiện tượng rất thú vị trong dinh dưỡng và chăm sóc sức khỏe. Khi mắc bệnh, đặc biệt là những bệnh lý nghiêm trọng như ung thư phổi, ung thư gan, ung thư đại trực tràng, COPD giai đoạn nặng hoặc sau một đợt viêm phổi nặng phải nằm viện kéo dài, nhiều người bắt đầu tìm kiếm những thực phẩm được cho là "đại bổ". Yến sào, đông trùng hạ thảo, nhân sâm, nhung hươu hay nhiều sản phẩm cao cấp khác thường trở thành lựa chọn hàng đầu. Không ít gia đình tin rằng giá thành càng cao thì giá trị dinh dưỡng càng lớn và khả năng phục hồi sức khỏe càng mạnh.
Nhưng liệu điều đó có thực sự đúng?
Để trả lời câu hỏi này, trước hết cần hiểu rằng giá trị của một thực phẩm không được quyết định bởi giá bán mà bởi thành phần dinh dưỡng và những bằng chứng khoa học liên quan đến tác động của nó đối với sức khỏe con người. Trong lịch sử y học, đã có rất nhiều thực phẩm đắt tiền được tung hô như thần dược nhưng sau đó không chứng minh được những lợi ích tương xứng với kỳ vọng.
Yến sào là một ví dụ điển hình. Thành phần chủ yếu của tổ yến là protein, chiếm khoảng một nửa khối lượng khô, cùng với một số carbohydrate và khoáng chất vi lượng. Điều này khiến nhiều người cho rằng yến là thực phẩm đặc biệt quý giá. Tuy nhiên, nếu nhìn dưới góc độ dinh dưỡng học hiện đại, protein từ yến không phải là loại protein duy nhất hay vượt trội tuyệt đối so với các nguồn protein chất lượng cao khác như cá, thịt nạc, trứng, sữa hoặc đậu nành.
Điều đó không có nghĩa rằng yến sào không có giá trị. Đối với những người thích sử dụng và có điều kiện kinh tế phù hợp, yến có thể là một thực phẩm bổ sung tương đối tốt. Tuy nhiên, cho đến nay chưa có bằng chứng khoa học đáng tin cậy nào chứng minh rằng yến sào có thể điều trị ung thư phổi, ung thư gan, ung thư dạ dày, ung thư đại trực tràng hoặc giúp kéo dài đáng kể thời gian sống của người bệnh ung thư.
Trong thực hành lâm sàng, tôi từng gặp nhiều bệnh nhân ung thư phổi giai đoạn tiến xa được gia đình đầu tư rất nhiều tiền cho yến sào nhưng lại ăn rất ít các bữa chính hằng ngày. Điều đáng tiếc là cơ thể không cần một loại thực phẩm đặc biệt nào đó. Điều cơ thể cần là đủ năng lượng, đủ protein và một chế độ dinh dưỡng cân bằng kéo dài nhiều tháng hoặc nhiều năm.
Đông trùng hạ thảo cũng là một sản phẩm nhận được rất nhiều sự quan tâm trong những năm gần đây. Trong y học cổ truyền, đông trùng hạ thảo được xem là một vị thuốc quý. Trong khi đó, khoa học hiện đại đã xác định được một số thành phần sinh học đáng chú ý như cordycepin và các polysaccharide có thể ảnh hưởng đến hệ miễn dịch hoặc một số quá trình sinh học khác.
Các nghiên cứu trong phòng thí nghiệm cho thấy những hoạt chất này có nhiều đặc tính thú vị. Một số nghiên cứu trên tế bào ung thư gan, ung thư phổi, ung thư đại trực tràng và ung thư vú ghi nhận tác động lên quá trình tăng sinh tế bào. Tuy nhiên, cũng giống như nghệ hay trà xanh, kết quả trong phòng thí nghiệm không đồng nghĩa với hiệu quả điều trị trên người.
Cho đến thời điểm hiện nay, chưa có thử nghiệm lâm sàng chất lượng cao nào chứng minh rằng đông trùng hạ thảo có thể chữa khỏi ung thư phổi, ung thư gan, ung thư đại trực tràng hoặc thay thế các phương pháp điều trị chuẩn như phẫu thuật, hóa trị, xạ trị, điều trị nhắm trúng đích hay miễn dịch trị liệu.
Một hiểu lầm rất phổ biến là cho rằng các thực phẩm đắt tiền có thể "tăng miễn dịch". Trên thực tế, hệ miễn dịch là một mạng lưới vô cùng phức tạp. Không có một loại thực phẩm đơn lẻ nào có thể khiến hệ miễn dịch trở nên mạnh mẽ vượt trội chỉ sau vài ngày hoặc vài tuần sử dụng.
Điều giúp hệ miễn dịch hoạt động tốt nhất lại thường là những điều rất cơ bản như ngủ đủ giấc, không hút thuốc lá, hạn chế rượu bia, vận động thường xuyên, duy trì cân nặng hợp lý và có chế độ ăn đầy đủ protein, vitamin cùng khoáng chất. Một người ăn uống cân bằng với cá, thịt, trứng, sữa, rau xanh và trái cây mỗi ngày thường có nền tảng dinh dưỡng tốt hơn nhiều so với người phụ thuộc vào một vài thực phẩm đắt đỏ nhưng khẩu phần ăn tổng thể lại mất cân đối.
Nhân sâm là một ví dụ khác thường được nhắc đến trong nhóm thực phẩm cao cấp. Một số nghiên cứu cho thấy nhân sâm có thể giúp cải thiện cảm giác mệt mỏi ở một số nhóm bệnh nhân. Tuy nhiên, các bằng chứng hiện nay vẫn chưa đủ để xem nhân sâm là một phương pháp điều trị đối với các bệnh lý như ung thư phổi, ung thư gan, COPD hoặc suy tim.
Điều đáng quan tâm hơn là chi phí cơ hội. Với số tiền dùng để mua một lượng nhỏ yến sào hoặc đông trùng hạ thảo trong vài tuần, nhiều gia đình có thể bảo đảm được chế độ dinh dưỡng đầy đủ trong nhiều tháng cho người bệnh. Họ có thể bổ sung cá, thịt, trứng, sữa, rau xanh và trái cây chất lượng tốt một cách đều đặn. Xét trên góc độ dinh dưỡng học, điều này thường mang lại lợi ích thiết thực hơn rất nhiều.
Đối với người bệnh đang trong giai đoạn phục hồi sau viêm phổi nặng, sau phẫu thuật ung thư phổi, sau hóa trị ung thư đại trực tràng hoặc sau đợt cấp COPD, yếu tố quyết định không phải là một loại thực phẩm đặc biệt. Điều quan trọng là bảo đảm đủ năng lượng để tránh sụt cân, đủ protein để tái tạo cơ bắp và đủ vi chất để hỗ trợ quá trình phục hồi. Đây là những nguyên tắc đã được chứng minh rõ ràng trong y học.
Tất nhiên, nếu một người yêu thích yến sào hoặc đông trùng hạ thảo, có điều kiện kinh tế phù hợp và sử dụng chúng như một phần bổ sung của chế độ ăn cân bằng thì hoàn toàn không có vấn đề gì. Điều cần tránh là đặt vào đó những kỳ vọng vượt quá khả năng thực tế của chúng. Một sản phẩm đắt tiền không đồng nghĩa với một sản phẩm chữa bệnh hiệu quả.
Có lẽ điều thú vị nhất trong dinh dưỡng là những thực phẩm mang lại lợi ích lớn nhất cho sức khỏe đôi khi lại rất bình dị. Rau xanh, trái cây, cá, các loại đậu, ngũ cốc nguyên hạt, sữa và thực phẩm giàu protein chất lượng cao đã được nghiên cứu trong hàng nghìn công trình khoa học và liên tục chứng minh giá trị của mình trong phòng ngừa bệnh tim mạch, đái tháo đường típ 2, béo phì và nhiều bệnh mạn tính khác.
Yến sào hay đông trùng hạ thảo có thể là những thực phẩm thú vị. Chúng có thể mang giá trị văn hóa, giá trị kinh tế và một số tiềm năng sinh học đáng được tiếp tục nghiên cứu. Nhưng cho đến thời điểm hiện tại, khoa học vẫn chưa chứng minh rằng chúng là thần dược. Trong chăm sóc sức khỏe, đôi khi điều quý giá nhất không nằm ở những sản phẩm đắt tiền nhất mà nằm ở những lựa chọn đúng đắn và bền vững nhất được thực hiện mỗi ngày.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét