Nhiều người cho rằng khi được ra viện đồng nghĩa với việc bệnh đã kết thúc. Thực tế, đối với rất nhiều bệnh lý nặng, ngày xuất viện chỉ đánh dấu sự khởi đầu của một giai đoạn mới. Giai đoạn ấy được gọi là phục hồi. Đây là khoảng thời gian cơ thể phải sửa chữa những tổn thương do bệnh tật để lại, tái tạo các mô đã bị tổn hại, phục hồi sức mạnh cơ bắp và dần trở lại các hoạt động bình thường của cuộc sống.
Trong thực hành lâm sàng, tôi thường gặp những bệnh nhân đã vượt qua được giai đoạn nguy hiểm nhưng vẫn còn rất yếu. Có những người sau một đợt viêm phổi nặng sụt mất vài kilogam cân nặng. Có bệnh nhân COPD sau đợt cấp phải nằm viện nhiều tuần và không còn đủ sức đi bộ quãng đường ngắn như trước. Có người sau đột quỵ não mất đi một phần khả năng vận động. Cũng có những bệnh nhân ung thư sau hóa trị hoặc phẫu thuật lớn rơi vào tình trạng chán ăn kéo dài. Điểm chung của họ là cơ thể đều cần thời gian và nguyên liệu để phục hồi.
Điều đáng tiếc là nhiều người lại bước vào giai đoạn này với tâm lý quá thận trọng trong ăn uống. Họ sợ ăn nhiều sẽ có hại, sợ thịt cá làm bệnh tái phát hoặc tin vào những chế độ ăn kiêng nghiêm ngặt được truyền miệng trên mạng xã hội. Kết quả là cơ thể vốn đã suy yếu lại tiếp tục thiếu năng lượng và dưỡng chất cần thiết cho quá trình hồi phục.
Để hiểu vai trò của dinh dưỡng sau bệnh nặng, cần nhớ rằng cơ thể con người không khác một công trình vừa trải qua thiên tai. Sau khi cơn bão đi qua, việc sửa chữa đòi hỏi rất nhiều vật liệu xây dựng. Đối với cơ thể, những vật liệu ấy chính là năng lượng, protein, vitamin và khoáng chất. Nếu nguồn cung không đủ, quá trình phục hồi sẽ diễn ra chậm hơn hoặc không hoàn toàn.
Một trong những vấn đề thường gặp nhất sau bệnh nặng là mất khối cơ. Hiện tượng này xuất hiện ở nhiều bệnh lý khác nhau như viêm phổi nặng, hội chứng suy hô hấp cấp tiến triển, lao phổi, COPD đợt cấp, nhồi máu cơ tim, suy tim mất bù, đột quỵ não hoặc sau các cuộc phẫu thuật lớn. Trong những ngày nằm viện, đặc biệt là khi phải nằm bất động kéo dài, cơ thể sẽ phân hủy cơ để lấy năng lượng và nguyên liệu duy trì các chức năng sống thiết yếu. Chính vì vậy, nhiều bệnh nhân cảm thấy chân tay yếu đi rõ rệt sau khi xuất viện dù bệnh chính đã được kiểm soát.
Protein đóng vai trò trung tâm trong quá trình phục hồi này. Các nghiên cứu cho thấy cung cấp đủ protein giúp duy trì và tái tạo khối cơ, hỗ trợ lành vết thương và cải thiện chức năng miễn dịch. Những nguồn protein chất lượng cao như cá, thịt nạc, trứng, sữa, tôm, cua, đậu phụ và các loại đậu nên xuất hiện thường xuyên trong khẩu phần ăn của người bệnh. Đối với bệnh nhân lớn tuổi, nhu cầu protein trong giai đoạn phục hồi thường cao hơn so với người trưởng thành khỏe mạnh.
Sau các bệnh lý nhiễm trùng nặng như viêm phổi do vi khuẩn, viêm phổi do cúm hoặc lao phổi, cơ thể thường ở trong trạng thái viêm kéo dài. Người bệnh không chỉ cần năng lượng để hoạt động mà còn cần nguyên liệu để tái tạo các mô bị tổn thương. Đây là lý do nhiều bệnh nhân lao phổi trước đây thường được khuyến khích cải thiện dinh dưỡng trong suốt quá trình điều trị. Dinh dưỡng không thể thay thế thuốc chống lao, nhưng có thể hỗ trợ cơ thể phục hồi tốt hơn và giảm nguy cơ suy kiệt.
Đối với bệnh nhân COPD hoặc các bệnh phổi mạn tính khác, dinh dưỡng còn có ý nghĩa đặc biệt vì cơ hô hấp cũng là cơ vân giống như cơ tay hay cơ chân. Khi khối cơ bị mất đi, khả năng hô hấp cũng suy giảm theo. Một người bệnh COPD bị suy dinh dưỡng thường khó thở nhiều hơn, vận động kém hơn và dễ tái nhập viện hơn so với người duy trì được thể trạng tốt.
Ở bệnh nhân đột quỵ não, phục hồi chức năng là quá trình kéo dài nhiều tháng. Não bộ cần năng lượng để tái tổ chức các đường dẫn truyền thần kinh, trong khi cơ bắp cần nguyên liệu để lấy lại sức mạnh. Không ít bệnh nhân còn gặp khó khăn trong việc nuốt thức ăn. Trong những trường hợp này, việc lựa chọn thực phẩm phù hợp về kết cấu, đồng thời bảo đảm đủ năng lượng và protein, đóng vai trò rất quan trọng.
Những người trải qua phẫu thuật lớn cũng có nhu cầu dinh dưỡng đặc biệt. Sau phẫu thuật ung thư phổi, ung thư thực quản, ung thư dạ dày hoặc ung thư đại trực tràng, cơ thể phải đồng thời đối mặt với tổn thương do bệnh và tổn thương do cuộc mổ gây ra. Quá trình lành vết thương, tái tạo mô và thích nghi với những thay đổi giải phẫu đều cần nguồn dinh dưỡng đầy đủ. Thiếu dinh dưỡng trong giai đoạn này có thể làm chậm lành vết mổ và kéo dài thời gian hồi phục.
Bên cạnh protein, rau xanh và trái cây cũng đóng vai trò quan trọng. Chúng cung cấp vitamin, khoáng chất và chất chống oxy hóa cần thiết cho các quá trình chuyển hóa của cơ thể. Tuy nhiên, một sai lầm thường gặp là chỉ tập trung ăn rau quả mà bỏ qua các thực phẩm giàu protein. Một chế độ ăn chỉ gồm nước ép, cháo loãng hoặc rau củ có thể khiến người bệnh tiếp tục mất cơ và suy kiệt.
Nước cũng là một yếu tố không nên bỏ qua. Mất nước nhẹ có thể làm người bệnh mệt mỏi hơn, giảm khả năng vận động và ảnh hưởng đến nhiều chức năng sinh lý. Tuy nhiên, đối với những bệnh nhân suy tim hoặc bệnh thận mạn, lượng nước cần được điều chỉnh theo hướng dẫn của bác sĩ điều trị.
Điều quan trọng nhất là hiểu rằng không có loại thực phẩm thần kỳ nào có thể giúp cơ thể phục hồi ngay lập tức. Không có loại tổ yến, đông trùng hạ thảo hay thực phẩm chức năng đắt tiền nào thay thế được một chế độ ăn cân bằng và đầy đủ. Quá trình hồi phục là kết quả của hàng nghìn phản ứng sinh học diễn ra mỗi ngày trong cơ thể, và tất cả những phản ứng ấy đều cần nguyên liệu từ thực phẩm.
Là bác sĩ, tôi luôn cảm thấy vui khi gặp lại một bệnh nhân sau vài tháng điều trị và thấy họ tăng cân trở lại, đi lại vững vàng hơn, sắc mặt hồng hào hơn và có thể quay trở về với cuộc sống thường ngày. Đó không chỉ là thành quả của thuốc men hay kỹ thuật y khoa. Đó còn là kết quả của một quá trình chăm sóc toàn diện, trong đó dinh dưỡng đóng vai trò như nền móng của sự hồi phục.
Vượt qua được bệnh nặng là một chiến thắng đáng quý. Nhưng để cơ thể thực sự trở lại trạng thái khỏe mạnh, cuộc hành trình vẫn còn tiếp tục. Và trong hành trình ấy, mỗi bữa ăn đầy đủ, cân bằng và hợp lý chính là một bước tiến nhỏ đưa người bệnh đến gần hơn với sự hồi phục hoàn toàn.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét