Nếu phải chọn một loại thực phẩm được ca ngợi nhiều nhất trong các câu chuyện về sức khỏe, tỏi chắc chắn sẽ nằm trong nhóm đứng đầu. Chỉ cần tìm kiếm trên mạng xã hội hoặc nghe những cuộc trò chuyện thường ngày, chúng ta có thể bắt gặp vô số lời khẳng định về công dụng của tỏi. Người ta nói rằng tỏi có thể phòng ung thư, chữa cảm cúm, tiêu diệt vi khuẩn, hạ huyết áp, giảm cholesterol, tăng cường miễn dịch, thậm chí giúp kéo dài tuổi thọ. Trong mắt nhiều người, tỏi dường như không còn là một loại gia vị nữa mà đã trở thành một thứ thần dược.
Nhưng liệu khoa học hiện đại có thực sự nhìn nhận tỏi theo cách như vậy?
Tỏi là một trong những thực phẩm được con người sử dụng từ hàng nghìn năm trước. Các tài liệu lịch sử cho thấy người Ai Cập cổ đại, Hy Lạp cổ đại và nhiều nền văn minh phương Đông đã sử dụng tỏi không chỉ trong ẩm thực mà còn trong y học dân gian. Điều này không phải ngẫu nhiên. Khi tép tỏi bị nghiền nát hoặc cắt nhỏ, một số hợp chất chứa lưu huỳnh sẽ được hình thành, trong đó nổi tiếng nhất là allicin. Chính những hợp chất này tạo nên mùi đặc trưng của tỏi và là đối tượng được nghiên cứu nhiều trong các lĩnh vực y học và dinh dưỡng.
Một trong những tác dụng được nghiên cứu nhiều nhất của tỏi là ảnh hưởng đối với hệ tim mạch. Nhiều thử nghiệm lâm sàng và các phân tích tổng hợp cho thấy việc sử dụng các chế phẩm từ tỏi có thể giúp giảm nhẹ huyết áp ở một số bệnh nhân tăng huyết áp. Mức độ giảm thường không lớn như thuốc điều trị nhưng đủ để các nhà khoa học quan tâm. Một số nghiên cứu cũng ghi nhận tác động khiêm tốn của tỏi đối với cholesterol toàn phần và LDL cholesterol, loại cholesterol có liên quan đến quá trình hình thành mảng xơ vữa động mạch.
Tuy nhiên, cần nhấn mạnh rằng tỏi không phải là thuốc điều trị tăng huyết áp hay rối loạn lipid máu. Một bệnh nhân có huyết áp 170/100 mmHg không thể thay thế thuốc bằng vài tép tỏi mỗi ngày. Tương tự, người bệnh có bệnh động mạch vành hoặc từng nhồi máu cơ tim không thể dựa vào tỏi để thay thế các thuốc đã được chứng minh làm giảm nguy cơ tử vong như statin, thuốc chống kết tập tiểu cầu hoặc thuốc kiểm soát huyết áp.
Một lĩnh vực khác thu hút nhiều sự chú ý là vai trò của tỏi trong phòng ngừa ung thư. Các nghiên cứu dịch tễ học cho thấy những quần thể có chế độ ăn giàu các loại rau thuộc họ hành tỏi như tỏi, hành tây, hành lá và hẹ thường có tỷ lệ mắc một số bệnh ung thư thấp hơn. Đặc biệt, các nghiên cứu quan sát đã ghi nhận mối liên hệ với ung thư dạ dày và ung thư đại trực tràng.
Tuy nhiên, đây là điểm rất dễ bị hiểu sai. Các nghiên cứu quan sát chỉ cho thấy mối liên hệ chứ không chứng minh được quan hệ nhân quả. Những người ăn nhiều rau họ hành tỏi thường cũng có xu hướng ăn nhiều rau xanh hơn, hút thuốc ít hơn và duy trì lối sống lành mạnh hơn. Vì vậy, không thể kết luận rằng chỉ riêng tỏi là nguyên nhân làm giảm nguy cơ ung thư.
Quan trọng hơn, cho đến nay chưa có bằng chứng nào cho thấy ăn tỏi có thể chữa khỏi ung thư phổi, ung thư gan, ung thư dạ dày, ung thư đại trực tràng, ung thư vú hay bất kỳ loại ung thư nào khác. Trong thực hành lâm sàng, đôi khi tôi gặp những bệnh nhân trì hoãn điều trị vì tin vào các phương pháp dân gian liên quan đến tỏi hoặc các thực phẩm khác. Đó là điều rất đáng tiếc bởi ung thư là bệnh lý cần được điều trị bằng những phương pháp đã được kiểm chứng như phẫu thuật, xạ trị, hóa trị, điều trị nhắm trúng đích hoặc miễn dịch trị liệu.
Tỏi cũng thường được nhắc đến trong các bệnh nhiễm trùng. Thật vậy, trong phòng thí nghiệm, allicin và một số hợp chất khác trong tỏi có khả năng ức chế sự phát triển của một số vi khuẩn, virus và nấm. Tuy nhiên, kết quả trong ống nghiệm không đồng nghĩa với hiệu quả điều trị trên cơ thể người. Cho đến nay, chưa có bằng chứng đủ mạnh để khuyến cáo sử dụng tỏi như một phương pháp điều trị viêm phổi, lao phổi, viêm họng do vi khuẩn hoặc các bệnh nhiễm trùng khác.
Điều đó không có nghĩa là tỏi vô giá trị. Ngược lại, tỏi là một thành phần rất đáng quý trong chế độ ăn lành mạnh. Khi được sử dụng để tăng hương vị món ăn, tỏi có thể giúp giảm nhu cầu sử dụng muối, từ đó hỗ trợ kiểm soát huyết áp. Tỏi cũng là một phần của nhiều mô hình ăn uống được đánh giá cao về lợi ích tim mạch như chế độ ăn Địa Trung Hải.
Một khía cạnh khác ít được chú ý là việc sử dụng tỏi quá mức cũng có thể gây ra tác dụng không mong muốn. Ăn quá nhiều tỏi có thể gây kích ứng đường tiêu hóa, đầy bụng, đau bụng hoặc khó chịu dạ dày. Một số người có thể bị dị ứng với tỏi. Đặc biệt, các chế phẩm bổ sung tỏi liều cao có thể làm tăng nguy cơ chảy máu ở những bệnh nhân đang sử dụng thuốc chống đông hoặc thuốc chống kết tập tiểu cầu như warfarin, rivaroxaban, apixaban hoặc clopidogrel.
Có lẽ sai lầm lớn nhất của chúng ta là luôn cố gắng tìm kiếm một thực phẩm thần kỳ có khả năng giải quyết mọi vấn đề sức khỏe. Hôm nay đó là tỏi. Hôm khác có thể là nghệ, gừng, chanh, mật ong hay một loại thực phẩm chức năng mới xuất hiện trên thị trường. Nhưng sức khỏe hiếm khi được quyết định bởi một thực phẩm đơn lẻ. Điều tạo nên khác biệt thường là toàn bộ chế độ ăn và lối sống được duy trì trong nhiều năm.
Vậy tỏi là thần dược hay chỉ là gia vị?
Có lẽ câu trả lời nằm ở khoảng giữa hai thái cực ấy. Tỏi không phải là thuốc tiên. Nó không thể chữa ung thư, thay thế thuốc điều trị tăng huyết áp hay tiêu diệt mọi loại vi khuẩn gây bệnh. Nhưng tỏi cũng không đơn thuần chỉ là một gia vị tạo mùi thơm cho món ăn. Đây là một thực phẩm chứa nhiều hợp chất sinh học thú vị, có thể mang lại những lợi ích nhất định cho sức khỏe khi được sử dụng như một phần của chế độ ăn cân bằng.
Giống như nhiều thực phẩm khác trong tự nhiên, giá trị thực sự của tỏi không nằm ở những lời đồn đại thần kỳ. Giá trị ấy nằm ở chỗ nó góp phần làm cho bữa ăn hằng ngày trở nên đa dạng, ngon miệng và lành mạnh hơn. Và đôi khi, đó mới chính là vai trò quan trọng nhất của một thực phẩm đối với sức khỏe con người.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét