Khi bắt đầu loạt bài "Dược thiện", tôi đã nhắc đến một câu nói nổi tiếng của Hippocrates, người thường được xem là cha đẻ của nền y học hiện đại: "Hãy để thức ăn là thuốc của bạn, và thuốc là thức ăn của bạn". Hơn hai nghìn năm đã trôi qua, y học ngày nay đã khác xa thời của Hippocrates. Chúng ta có kháng sinh để điều trị viêm phổi, có thuốc kháng virus để điều trị viêm gan B và viêm gan C, có thuốc nhắm trúng đích cho ung thư phổi mang đột biến EGFR, có miễn dịch trị liệu cho nhiều loại ung thư tiến triển, có máy chụp cắt lớp vi tính, cộng hưởng từ và vô số thành tựu khoa học mà người xưa không thể tưởng tượng được. Nhưng điều đáng ngạc nhiên là càng tiến bộ, y học lại càng nhận ra một sự thật rất cũ. Nhiều bệnh tật phổ biến nhất của thế kỷ XXI không bắt nguồn từ sự thiếu hụt thuốc men mà bắt nguồn từ cách con người sống mỗi ngày.
Trong suốt hành trình của loạt bài này, chúng ta đã cùng nhau tìm hiểu về trái tim, lá phổi, gan, thận, dạ dày, não bộ, hệ miễn dịch, xương khớp và nhiều bệnh lý mạn tính khác. Chúng ta đã nói về ung thư phổi, ung thư gan, ung thư đại trực tràng, đái tháo đường típ 2, tăng huyết áp, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, gan nhiễm mỡ không do rượu và bệnh tim mạch. Chúng ta cũng đã phân tích những thực phẩm được tung hô như thần dược như tỏi, nghệ, trà xanh, gừng, yến sào hay đông trùng hạ thảo. Sau tất cả những chủ đề ấy, có một điểm chung rất rõ ràng xuất hiện:
+ Không có loại thực phẩm nào chữa được mọi bệnh.
+ Không có loại nước uống nào giúp trường sinh bất lão.
+ Không có viên thực phẩm chức năng nào đủ sức thay thế một lối sống lành mạnh.
Điều quyết định sức khỏe lâu dài thường không phải là những điều đặc biệt mà là những điều bình thường được lặp đi lặp lại trong nhiều năm. Một người ăn nhiều rau xanh, trái cây, cá và các nguồn protein lành mạnh trong suốt ba mươi năm sẽ nhận được lợi ích lớn hơn rất nhiều so với người chỉ cố gắng tìm kiếm một loại thực phẩm thần kỳ trong vài tháng. Một người duy trì cân nặng hợp lý từ tuổi trẻ thường có nguy cơ thấp hơn đối với đái tháo đường típ 2, tăng huyết áp, bệnh động mạch vành và gan nhiễm mỡ không do rượu so với người liên tục tăng cân rồi tìm cách khắc phục bằng các phương pháp cấp tốc. Một người không hút thuốc lá sẽ giảm đáng kể nguy cơ ung thư phổi, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, nhồi máu cơ tim và đột quỵ não. Không có loại trà, loại thảo dược hay thực phẩm bổ sung nào có thể tạo ra lợi ích tương đương với việc tránh thuốc lá. Một người duy trì vận động đều đặn sẽ có cơ bắp khỏe hơn, xương chắc hơn, giấc ngủ tốt hơn và nguy cơ mắc nhiều bệnh mạn tính thấp hơn. Không có thực phẩm nào có thể thay thế hoàn toàn tác động của việc vận động đối với cơ thể con người.
Trong thực hành lâm sàng, tôi thường gặp hai kiểu bệnh nhân. Có những người luôn đi tìm một giải pháp đặc biệt. Họ liên tục hỏi về loại thuốc mới nhất, loại thực phẩm đắt tiền nhất, loại thảo dược quý hiếm nhất hoặc bí quyết sức khỏe đang được lan truyền trên mạng xã hội. Họ dành rất nhiều thời gian để tìm kiếm điều kỳ diệu nhưng lại ít quan tâm đến những thói quen hằng ngày. Ngược lại, có những người âm thầm thực hiện những điều rất đơn giản. Họ bỏ thuốc lá. Họ đi bộ mỗi ngày. Họ ăn uống điều độ. Họ ngủ đủ giấc. Họ tuân thủ điều trị. Họ kiểm tra sức khỏe định kỳ. Những việc ấy không tạo ra kết quả ngoạn mục sau một tuần hay một tháng, nhưng khi nhìn lại sau mười năm hoặc hai mươi năm, sự khác biệt trở nên vô cùng rõ ràng.
Y học hiện đại ngày càng chứng minh rằng tuổi thọ và chất lượng cuộc sống phụ thuộc rất nhiều vào những lựa chọn nhỏ được tích lũy theo thời gian. Nguy cơ ung thư đại trực tràng không được quyết định bởi bữa ăn hôm nay mà bởi hàng nghìn bữa ăn trong nhiều năm. Nguy cơ tăng huyết áp không đến từ một thìa muối mà đến từ lượng muối tích lũy trong suốt cuộc đời. Nguy cơ gan nhiễm mỡ không do một lần uống nước ngọt mà do thói quen kéo dài nhiều năm. Đó cũng là lý do tại sao việc phòng bệnh luôn khó nhận thấy hơn điều trị bệnh. Một viên thuốc hạ sốt có thể tạo ra hiệu quả chỉ sau vài giờ. Một stent động mạch vành có thể cứu sống bệnh nhân trong phút chốc. Nhưng một chế độ ăn lành mạnh hay một thói quen vận động thường cần nhiều năm mới cho thấy giá trị thực sự của nó.
Con người thường thích những giải pháp nhanh chóng. Chúng ta muốn một loại thực phẩm giúp giảm cân ngay lập tức, một loại nước uống giúp thải độc cơ thể hoặc một viên thuốc có thể giải quyết mọi vấn đề sức khỏe. Thế nhưng cơ thể con người không vận hành theo cách đó. Sức khỏe được xây dựng chậm rãi, từng ngày, giống như cách một ngôi nhà được xây từ từng viên gạch nhỏ.
Nếu có một thông điệp duy nhất mà tôi muốn giữ lại sau ba mươi bài viết của loạt bài này, thì đó là: hãy dành ít thời gian hơn để tìm kiếm những điều kỳ diệu và dành nhiều thời gian hơn để xây dựng những thói quen tốt.
Hãy ăn đa dạng hơn một chút.
Hãy ăn nhiều rau hơn một chút.
Hãy bớt một ly rượu bia.
Hãy bớt một điếu thuốc.
Hãy đi bộ thêm vài nghìn bước mỗi ngày.
Hãy ngủ sớm hơn một chút.
Hãy kiểm tra sức khỏe định kỳ.
Mỗi thay đổi riêng lẻ có vẻ rất nhỏ. Nhưng khi cộng lại trong nhiều năm, chúng có thể tạo nên sự khác biệt giữa khỏe mạnh và bệnh tật, giữa tuổi già năng động và tuổi già phụ thuộc, giữa những năm tháng sống chỉ để tồn tại và những năm tháng sống thực sự có chất lượng.
Chúng ta bắt đầu loạt bài này bằng câu nói của Hippocrates. Và có lẽ cũng nên kết thúc bằng một cách diễn đạt khác của chính tinh thần ấy. Thức ăn có thể là thuốc. Nhưng thuốc tốt nhất vẫn là lối sống. Bởi sức khỏe không được tạo nên bởi một viên thuốc, một thực phẩm chức năng hay một món ăn thần kỳ nào đó. Sức khỏe được tạo nên từ những lựa chọn rất bình thường, rất nhỏ bé, nhưng được lặp lại mỗi ngày trong suốt cuộc đời.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét