Nếu có một loại thực phẩm nào đó được nhắc đến nhiều nhất trong các cuộc trò chuyện về ung thư tại Việt Nam, nghệ có lẽ là một trong những cái tên đứng đầu danh sách. Từ bệnh nhân ung thư dạ dày, ung thư đại trực tràng, ung thư gan cho đến ung thư phổi, rất nhiều người từng hỏi tôi cùng một câu: "Bác sĩ ơi, uống nghệ có chữa được ung thư không?". Trên mạng xã hội, không khó để bắt gặp những lời quảng cáo cho rằng curcumin có thể tiêu diệt tế bào ung thư, ngăn chặn di căn hoặc thay thế hóa trị. Một số người thậm chí tin rằng chỉ cần kiên trì sử dụng nghệ là có thể kiểm soát được bệnh.
Những thông tin ấy hấp dẫn bởi chúng đem lại hy vọng. Tuy nhiên, trong y học, hy vọng cần được đặt trên nền tảng của bằng chứng khoa học. Để hiểu đúng giá trị thực sự của nghệ, chúng ta cần tách biệt ba khái niệm thường bị nhầm lẫn với nhau, đó là củ nghệ trong bữa ăn hằng ngày, hoạt chất curcumin được chiết xuất từ nghệ và các nghiên cứu điều trị bệnh trên con người.
Nghệ là một loại cây đã được sử dụng từ hàng nghìn năm trong ẩm thực và y học cổ truyền của nhiều quốc gia châu Á. Màu vàng đặc trưng của nghệ đến từ nhóm hợp chất curcuminoid, trong đó curcumin là thành phần được nghiên cứu nhiều nhất. Trong phòng thí nghiệm, curcumin thể hiện rất nhiều đặc tính sinh học đáng chú ý. Các nghiên cứu trên tế bào cho thấy curcumin có thể ảnh hưởng đến quá trình viêm, quá trình oxy hóa và nhiều con đường tín hiệu liên quan đến sự phát triển của tế bào ung thư.
Đây chính là nguồn gốc của rất nhiều lời đồn về khả năng chống ung thư của nghệ. Khi nuôi cấy tế bào ung thư trong phòng thí nghiệm, các nhà khoa học nhận thấy curcumin có thể làm giảm sự tăng sinh của nhiều dòng tế bào khác nhau, bao gồm tế bào ung thư đại trực tràng, ung thư dạ dày, ung thư gan, ung thư vú và ung thư phổi. Một số nghiên cứu trên động vật cũng ghi nhận những kết quả khả quan.
Tuy nhiên, đây mới chỉ là bước đầu tiên của quá trình nghiên cứu khoa học.
Lịch sử y học đã chứng kiến rất nhiều hoạt chất cho kết quả ấn tượng trên tế bào hoặc trên động vật nhưng cuối cùng không chứng minh được hiệu quả trên người. Nguyên nhân là cơ thể con người phức tạp hơn rất nhiều so với môi trường phòng thí nghiệm. Một chất có thể tiêu diệt tế bào ung thư trong đĩa nuôi cấy chưa chắc đã đạt được nồng độ tương tự trong máu hoặc trong khối u của người bệnh.
Đối với curcumin, một trong những khó khăn lớn nhất là khả năng hấp thu rất kém. Khi uống vào cơ thể, phần lớn curcumin bị chuyển hóa nhanh và chỉ có một lượng nhỏ đi vào tuần hoàn máu. Đây là lý do các nhà khoa học đã phát triển nhiều dạng bào chế khác nhau nhằm cải thiện sinh khả dụng của hoạt chất này.
Trong hơn hai thập kỷ qua, nhiều thử nghiệm lâm sàng đã được thực hiện để đánh giá vai trò của curcumin ở bệnh nhân ung thư. Các nghiên cứu đã được tiến hành trên ung thư đại trực tràng, ung thư tụy, ung thư vú, ung thư tuyến tiền liệt và một số bệnh lý ác tính khác. Kết quả cho thấy curcumin nhìn chung khá an toàn khi sử dụng ở liều phù hợp. Tuy nhiên, cho đến nay vẫn chưa có bằng chứng đủ mạnh để khẳng định curcumin có thể thay thế các phương pháp điều trị chuẩn hoặc cải thiện đáng kể tỷ lệ sống còn của bệnh nhân.
Điều này rất quan trọng. Nếu một bệnh nhân ung thư phổi giai đoạn IV có đột biến EGFR đáp ứng tốt với thuốc nhắm trúng đích, hoặc một bệnh nhân ung thư đại trực tràng giai đoạn III cần hóa trị bổ trợ sau phẫu thuật, thì việc trì hoãn hoặc từ chối điều trị để chuyển sang uống nghệ là một quyết định có thể làm mất đi cơ hội điều trị quý giá.
Bên cạnh ung thư, nghệ cũng thường được nhắc đến trong các bệnh lý tiêu hóa. Một số nghiên cứu cho thấy curcumin có thể giúp cải thiện triệu chứng ở một số bệnh nhân viêm loét đại tràng hoặc hội chứng ruột kích thích. Tuy nhiên, mức độ bằng chứng hiện nay vẫn chưa đủ để thay thế các phương pháp điều trị đã được khuyến cáo trong các hướng dẫn chuyên ngành.
Một lĩnh vực khác được quan tâm là bệnh gan nhiễm mỡ không do rượu. Một số nghiên cứu bước đầu ghi nhận curcumin có thể giúp cải thiện một số chỉ số sinh hóa gan và tình trạng viêm. Tuy nhiên, giảm cân, vận động thể lực và kiểm soát chế độ ăn vẫn là nền tảng điều trị quan trọng nhất. Không có bằng chứng nào cho thấy chỉ cần uống nghệ là có thể đảo ngược hoàn toàn bệnh gan nhiễm mỡ.
Trong thực hành lâm sàng, điều khiến tôi lo ngại không phải là việc bệnh nhân sử dụng nghệ như một phần của chế độ ăn, mà là việc nghệ bị thổi phồng thành một loại thuốc chữa bách bệnh. Một số người sẵn sàng chi rất nhiều tiền cho các sản phẩm quảng cáo chứa curcumin với những lời hứa hẹn vượt xa bằng chứng khoa học hiện có. Trong khi đó, họ lại ít chú ý đến những yếu tố đã được chứng minh rõ ràng hơn như bỏ thuốc lá, kiểm soát cân nặng, vận động thường xuyên, tuân thủ điều trị và duy trì chế độ ăn lành mạnh.
Điều đó không có nghĩa rằng nghệ không có giá trị. Là một loại gia vị truyền thống, nghệ góp phần tạo nên hương vị đặc trưng của nhiều món ăn Việt Nam. Nghệ chứa nhiều hợp chất sinh học thú vị và vẫn là đối tượng của hàng nghìn công trình nghiên cứu trên thế giới. Hoàn toàn có thể trong tương lai, khoa học sẽ tìm ra những ứng dụng mới của curcumin trong một số bệnh lý cụ thể.
Nhưng ở thời điểm hiện tại, điều quan trọng nhất là nhìn nhận nghệ một cách cân bằng. Nghệ không phải là thuốc tiên. Nó không thể chữa khỏi ung thư phổi, ung thư gan, ung thư dạ dày, ung thư đại trực tràng hay ung thư vú. Nó cũng không thể thay thế phẫu thuật, hóa trị, xạ trị, thuốc nhắm trúng đích hoặc miễn dịch trị liệu. Ngược lại, nghệ cũng không phải là một loại gia vị vô nghĩa. Đây là một thực phẩm có giá trị dinh dưỡng và sinh học nhất định, xứng đáng có mặt trong chế độ ăn đa dạng và cân bằng.
Có lẽ sự thật về nghệ nằm ở khoảng giữa những lời tung hô và sự hoài nghi cực đoan. Khoa học không phủ nhận những tiềm năng của curcumin, nhưng khoa học cũng chưa xác nhận những phép màu mà nhiều người vẫn đang kỳ vọng. Và trong y học, đôi khi hiểu đúng giá trị của một thực phẩm còn quan trọng hơn việc tin rằng nó có thể làm được mọi thứ.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét