Trà xanh là một trong những loại đồ uống phổ biến nhất tại châu Á. Từ những ấm trà nóng trong gia đình Việt Nam cho đến văn hóa trà đạo của Nhật Bản hay các vùng trồng trà nổi tiếng của Trung Quốc, trà xanh đã hiện diện trong đời sống con người suốt hàng nghìn năm. Trong vài thập kỷ gần đây, khi các nghiên cứu khoa học bắt đầu khám phá sâu hơn về thành phần hóa học của trà xanh, loại đồ uống quen thuộc này lại tiếp tục thu hút sự chú ý bởi một câu hỏi đầy hấp dẫn: liệu trà xanh có khả năng phòng ngừa ung thư hay không?
Câu hỏi này không xuất hiện một cách ngẫu nhiên. Các nhà khoa học nhận thấy rằng trà xanh chứa nhiều hợp chất sinh học hoạt tính, trong đó được nghiên cứu nhiều nhất là nhóm catechin. Thành phần nổi bật nhất là epigallocatechin gallate, thường được gọi tắt là EGCG. Trong các nghiên cứu trong phòng thí nghiệm, EGCG cho thấy khả năng tác động lên nhiều quá trình liên quan đến sự hình thành và phát triển của tế bào ung thư.
Các nghiên cứu trên tế bào đã ghi nhận rằng EGCG có thể ảnh hưởng đến quá trình tăng sinh tế bào, thúc đẩy quá trình chết theo chương trình của tế bào bất thường và tác động lên một số cơ chế liên quan đến hình thành mạch máu nuôi khối u. Những kết quả này được quan sát trên nhiều dòng tế bào khác nhau như ung thư phổi, ung thư vú, ung thư đại trực tràng, ung thư tuyến tiền liệt, ung thư gan và ung thư dạ dày.
Tuy nhiên, đây mới chỉ là bước khởi đầu của nghiên cứu khoa học. Điều mà nhiều người thường bỏ qua là kết quả thu được trong phòng thí nghiệm không đồng nghĩa với hiệu quả tương tự trên cơ thể người. Một chất có thể ức chế tế bào ung thư trong đĩa nuôi cấy chưa chắc đã đạt được nồng độ đủ cao tại khối u khi được sử dụng qua đường ăn uống.
Để trả lời câu hỏi về vai trò thực sự của trà xanh, các nhà khoa học đã thực hiện nhiều nghiên cứu dịch tễ học trên quy mô lớn. Nhật Bản là một trong những quốc gia được nghiên cứu nhiều nhất vì người dân có thói quen uống trà xanh từ lâu đời.
Một số nghiên cứu quan sát cho thấy những người uống trà xanh thường xuyên có nguy cơ mắc thấp hơn đối với một số bệnh ung thư như ung thư dạ dày, ung thư đại trực tràng hoặc ung thư gan. Tuy nhiên, kết quả giữa các nghiên cứu không hoàn toàn đồng nhất. Có nghiên cứu ghi nhận lợi ích, có nghiên cứu lại không tìm thấy sự khác biệt đáng kể.
Ví dụ, đối với ung thư dạ dày, một số nghiên cứu tại Nhật Bản và Trung Quốc ghi nhận xu hướng giảm nguy cơ ở nhóm uống trà xanh thường xuyên. Tuy nhiên, các phân tích tổng hợp sau đó cho thấy bằng chứng vẫn chưa đủ mạnh để khẳng định mối quan hệ nhân quả. Điều này có thể liên quan đến nhiều yếu tố khác như chế độ ăn, tỷ lệ nhiễm vi khuẩn Helicobacter pylori, thói quen hút thuốc lá hoặc sử dụng rượu bia.
Đối với ung thư đại trực tràng, một số nghiên cứu quan sát cho thấy nhóm tiêu thụ nhiều trà xanh có nguy cơ mắc bệnh thấp hơn. Tuy nhiên, mức độ giảm nguy cơ thường không lớn và không xuất hiện đồng nhất trong tất cả các nghiên cứu.
Trong ung thư gan, đặc biệt là ung thư biểu mô tế bào gan, một số nghiên cứu ghi nhận mối liên hệ giữa việc uống trà xanh và nguy cơ mắc bệnh thấp hơn ở những quần thể có tỷ lệ viêm gan B hoặc viêm gan C cao. Tuy nhiên, ngay cả trong trường hợp này, việc tiêm phòng viêm gan B, điều trị viêm gan virus mạn tính và hạn chế rượu bia vẫn là những biện pháp phòng ngừa quan trọng hơn rất nhiều.
Điều thú vị là đối với ung thư phổi, loại ung thư mà tôi thường xuyên điều trị, các nghiên cứu về trà xanh cũng cho kết quả khá phức tạp. Một số nghiên cứu quan sát cho thấy những người uống trà xanh có thể có nguy cơ mắc ung thư phổi thấp hơn. Tuy nhiên, tác động này nhỏ hơn rất nhiều so với ảnh hưởng của thuốc lá. Một người hút thuốc lá nhiều năm không thể bù đắp nguy cơ ung thư phổi chỉ bằng việc uống trà xanh mỗi ngày.
Đây là điểm rất quan trọng cần nhấn mạnh. Nếu hút thuốc lá làm tăng nguy cơ ung thư phổi lên nhiều lần thì bất kỳ lợi ích tiềm năng nào từ trà xanh cũng chỉ chiếm một phần rất nhỏ so với tác hại của thuốc lá. Bỏ thuốc lá luôn là biện pháp hiệu quả nhất để giảm nguy cơ ung thư phổi.
Một câu hỏi khác thường được đặt ra là liệu trà xanh có thể điều trị ung thư hay không. Cho đến nay, câu trả lời vẫn là chưa. Mặc dù có nhiều nghiên cứu đang được tiến hành, hiện chưa có bằng chứng khoa học đủ mạnh chứng minh rằng uống trà xanh hoặc sử dụng các chế phẩm chiết xuất từ trà xanh có thể chữa khỏi ung thư phổi, ung thư vú, ung thư đại trực tràng, ung thư gan, ung thư dạ dày hay bất kỳ loại ung thư nào khác.
Không có hướng dẫn điều trị ung thư uy tín nào trên thế giới hiện nay khuyến cáo thay thế phẫu thuật, hóa trị, xạ trị, điều trị nhắm trúng đích hoặc miễn dịch trị liệu bằng trà xanh. Những phương pháp điều trị chuẩn vẫn là nền tảng quyết định tiên lượng sống còn của người bệnh.
Bên cạnh những lợi ích tiềm năng, trà xanh cũng không hoàn toàn vô hại trong mọi trường hợp. Uống trà quá đặc hoặc sử dụng các chế phẩm bổ sung chiết xuất trà xanh liều cao có thể gây ra một số tác dụng không mong muốn. Một số trường hợp tổn thương gan liên quan đến thực phẩm bổ sung chứa chiết xuất trà xanh đã được ghi nhận trong y văn. Ngoài ra, lượng caffeine trong trà có thể gây mất ngủ, hồi hộp hoặc đánh trống ngực ở những người nhạy cảm.
Trong thực hành lâm sàng, tôi thường khuyến khích người bệnh nhìn nhận trà xanh như một phần của lối sống lành mạnh thay vì xem nó là một loại thuốc. Một tách trà xanh có thể là lựa chọn tốt hơn nhiều so với nước ngọt có đường hoặc các loại đồ uống chứa nhiều năng lượng. Tuy nhiên, lợi ích của trà xanh chỉ thực sự có ý nghĩa khi đi cùng với chế độ ăn cân bằng, duy trì cân nặng hợp lý, vận động thể lực thường xuyên, hạn chế rượu bia và đặc biệt là không hút thuốc lá.
Con người thường mong muốn tìm thấy một loại thực phẩm có khả năng ngăn chặn ung thư một cách đơn giản và dễ dàng. Nhưng thực tế sinh học phức tạp hơn nhiều. Ung thư dạ dày liên quan đến nhiễm Helicobacter pylori, chế độ ăn nhiều muối và yếu tố di truyền. Ung thư gan liên quan chặt chẽ đến viêm gan B, viêm gan C và xơ gan. Ung thư phổi gắn liền với thuốc lá và ô nhiễm môi trường. Ung thư đại trực tràng chịu ảnh hưởng của béo phì, ít vận động và chế độ ăn nhiều thịt chế biến sẵn. Không có một loại thực phẩm đơn lẻ nào có thể xóa bỏ toàn bộ những yếu tố nguy cơ đó.
Vậy trà xanh có thực sự chống ung thư không?
Nếu hiểu theo nghĩa có thể chữa khỏi ung thư hoặc bảo vệ tuyệt đối khỏi bệnh thì câu trả lời là không. Nhưng nếu hiểu theo nghĩa trà xanh là một phần của chế độ ăn lành mạnh, có chứa các hợp chất sinh học thú vị và có thể góp phần giảm nguy cơ một số bệnh lý trong những điều kiện nhất định, thì câu trả lời là có.
Giống như nhiều thực phẩm khác trong tự nhiên, giá trị của trà xanh không nằm ở những phép màu. Giá trị của nó nằm ở những lợi ích nhỏ nhưng thực tế, được tích lũy qua nhiều năm như một phần của lối sống khoa học và cân bằng.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét