Khi nhắc đến các bệnh lý hô hấp mạn tính, đa số mọi người thường nghĩ ngay đến thuốc lá, ô nhiễm không khí, khói bụi nghề nghiệp hoặc các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp. Đây đều là những yếu tố rất quan trọng. Tuy nhiên, có một yếu tố khác thường bị bỏ quên, đó là dinh dưỡng. Trên thực tế, những gì chúng ta ăn mỗi ngày không chỉ ảnh hưởng đến tim mạch, đái tháo đường hay cân nặng mà còn có thể tác động đáng kể đến sức khỏe của lá phổi.
Điều này nghe có vẻ khó hình dung. Phổi là cơ quan hô hấp, còn thức ăn đi vào đường tiêu hóa. Hai hệ cơ quan này dường như không liên quan đến nhau. Nhưng nếu nhìn sâu hơn vào sinh lý học của cơ thể, chúng ta sẽ thấy phổi không hoạt động một cách độc lập. Để hô hấp hiệu quả, cơ thể cần có hệ miễn dịch khỏe mạnh, các cơ hô hấp hoạt động tốt, tình trạng viêm được kiểm soát hợp lý và nguồn năng lượng đầy đủ. Tất cả những yếu tố đó đều chịu ảnh hưởng của dinh dưỡng.
Trong số các bệnh phổi mạn tính, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, thường được gọi là COPD, là một ví dụ điển hình. Đây là căn bệnh thường gặp ở người hút thuốc lá hoặc đã từng hút thuốc lá trong thời gian dài. Nhiều bệnh nhân COPD không chỉ khó thở mà còn bị sụt cân và mất khối cơ. Nghiên cứu cho thấy tình trạng suy dinh dưỡng ở bệnh nhân COPD có liên quan đến giảm chức năng hô hấp, giảm khả năng gắng sức, tăng số lần nhập viện và tăng nguy cơ tử vong.
Nguyên nhân là vì hô hấp ở bệnh nhân COPD tiêu tốn nhiều năng lượng hơn người khỏe mạnh. Khi đường thở bị hẹp và nhu mô phổi bị tổn thương, các cơ hô hấp phải hoạt động liên tục để duy trì thông khí. Nếu người bệnh không được cung cấp đủ năng lượng và protein, cơ hô hấp sẽ yếu dần theo thời gian. Điều này giống như một vận động viên phải luyện tập mỗi ngày nhưng lại không được ăn uống đầy đủ để phục hồi cơ bắp.
Chính vì vậy, ở bệnh nhân COPD, duy trì cân nặng hợp lý và bảo tồn khối cơ là mục tiêu rất quan trọng. Các nguồn protein chất lượng cao như cá, thịt nạc, trứng, sữa, đậu phụ và các loại đậu có vai trò hỗ trợ duy trì cơ hô hấp. Trong thực hành lâm sàng, không ít bệnh nhân COPD nhập viện vì đợt cấp trên nền suy dinh dưỡng kéo dài, và việc cải thiện tình trạng dinh dưỡng thường là một phần quan trọng trong quá trình điều trị.
Hen phế quản là bệnh phổi mạn tính phổ biến thứ hai. Khác với COPD, hen là bệnh lý viêm mạn tính của đường thở với cơ chế miễn dịch phức tạp. Trong nhiều năm gần đây, các nhà khoa học nhận thấy chế độ ăn giàu rau xanh, trái cây và các thực phẩm nguồn gốc thực vật có thể góp phần làm giảm tình trạng viêm toàn thân và hỗ trợ sức khỏe hô hấp.
Một số nghiên cứu quan sát cho thấy những người có khẩu phần ăn giàu trái cây và rau xanh thường có chức năng phổi tốt hơn và tỷ lệ triệu chứng hô hấp thấp hơn. Các thực phẩm này cung cấp vitamin C, vitamin E, carotenoid và nhiều hợp chất chống oxy hóa khác. Mặc dù không thể thay thế thuốc điều trị hen, chúng có thể góp phần tạo nên môi trường thuận lợi hơn cho hoạt động bình thường của hệ hô hấp.
Béo phì là một vấn đề khác đang ngày càng được quan tâm trong hen phế quản. Nhiều nghiên cứu cho thấy người béo phì có nguy cơ mắc hen cao hơn người có cân nặng bình thường. Ở những bệnh nhân đã mắc hen, béo phì còn làm triệu chứng khó kiểm soát hơn và làm giảm đáp ứng với điều trị. Vì vậy, chế độ ăn giúp duy trì cân nặng hợp lý không chỉ có lợi cho tim mạch hay đái tháo đường mà còn hỗ trợ kiểm soát hen phế quản.
Một chủ đề rất được quan tâm hiện nay là vai trò của vitamin D đối với bệnh hô hấp. Một số nghiên cứu ghi nhận rằng thiếu vitamin D có liên quan đến nguy cơ cao hơn của nhiễm trùng hô hấp và các đợt cấp của hen phế quản. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa rằng mọi người cần sử dụng vitamin D liều cao một cách tùy tiện. Việc bổ sung nên dựa trên đánh giá cụ thể của từng cá nhân và chỉ định của bác sĩ khi cần thiết.
Khi nói đến sức khỏe phổi, không thể không nhắc tới viêm phổi. Người cao tuổi, người mắc bệnh mạn tính và người suy dinh dưỡng có nguy cơ mắc viêm phổi cao hơn. Hệ miễn dịch cần được cung cấp đầy đủ năng lượng, protein, vitamin và khoáng chất để hoạt động hiệu quả. Một cơ thể suy dinh dưỡng thường dễ bị nhiễm trùng hơn và cũng khó phục hồi hơn sau khi mắc bệnh.
Điều đáng tiếc là trong cuộc sống hiện đại, chế độ ăn của nhiều người đang thay đổi theo hướng bất lợi. Rau xanh và trái cây xuất hiện ít hơn trong bữa ăn, trong khi thực phẩm siêu chế biến, đồ uống có đường và thức ăn nhanh ngày càng phổ biến. Những thay đổi này không chỉ góp phần làm gia tăng béo phì, đái tháo đường và bệnh tim mạch mà còn gián tiếp ảnh hưởng đến sức khỏe hô hấp.
Là bác sĩ điều trị các bệnh lý phổi, tôi thường gặp những bệnh nhân rất quan tâm đến thuốc men nhưng lại ít chú ý đến dinh dưỡng. Thực tế, thuốc có thể giúp kiểm soát triệu chứng và làm chậm tiến triển bệnh, nhưng cơ thể vẫn cần nguyên liệu để duy trì hoạt động bình thường. Một lá phổi khỏe mạnh không chỉ phụ thuộc vào việc hít thở không khí sạch mà còn phụ thuộc vào những gì chúng ta ăn mỗi ngày.
Điều đó không có nghĩa rằng có một loại thực phẩm thần kỳ giúp phòng ngừa COPD hay chữa khỏi hen phế quản. Cho đến nay, chưa có bằng chứng khoa học nào chứng minh điều đó. Tuy nhiên, các nghiên cứu ngày càng cho thấy rằng một chế độ ăn cân đối, giàu rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, nguồn protein chất lượng cao và hạn chế thực phẩm siêu chế biến có thể góp phần duy trì sức khỏe hô hấp lâu dài.
Lá phổi là cơ quan làm việc không ngừng nghỉ từ lúc chúng ta cất tiếng khóc chào đời cho đến hơi thở cuối cùng. Chúng ta thường quan tâm đến việc bảo vệ phổi khỏi thuốc lá và ô nhiễm không khí, điều đó hoàn toàn đúng. Nhưng đôi khi, việc chăm sóc lá phổi cũng bắt đầu từ những lựa chọn rất giản dị trên bàn ăn mỗi ngày.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét