Trong số những thực phẩm thường được nhắc đến khi nói về sức khỏe, gừng có lẽ là một trong những cái tên quen thuộc nhất. Từ những cốc trà gừng ngày đông, bát cháo gừng dành cho người cảm lạnh cho đến những bài thuốc dân gian được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác, gừng từ lâu đã trở thành một phần của văn hóa ẩm thực và chăm sóc sức khỏe tại nhiều quốc gia châu Á.
Cũng giống như tỏi hay nghệ, gừng thường được gắn với rất nhiều lời đồn về khả năng chữa bệnh. Có người cho rằng gừng giúp phòng ngừa ung thư. Có người tin rằng gừng có thể tiêu diệt vi khuẩn gây viêm phổi. Một số khác sử dụng gừng như một phương pháp điều trị thay thế cho nhiều loại bệnh lý khác nhau. Trong khi đó, y học hiện đại lại nhìn nhận gừng theo một cách thận trọng hơn, dựa trên những bằng chứng khoa học cụ thể.
Gừng chứa nhiều hợp chất sinh học hoạt tính, trong đó nổi bật nhất là gingerol và shogaol. Các chất này tạo nên vị cay đặc trưng của gừng và là đối tượng được nghiên cứu trong nhiều lĩnh vực khác nhau. Trong phòng thí nghiệm, chúng thể hiện các đặc tính chống oxy hóa, chống viêm và ảnh hưởng đến nhiều quá trình sinh học của cơ thể. Tuy nhiên, giống như rất nhiều hoạt chất tự nhiên khác, kết quả trong phòng thí nghiệm không đồng nghĩa với hiệu quả điều trị trên người bệnh.
Một trong những công dụng của gừng có bằng chứng khoa học tương đối rõ ràng là hỗ trợ giảm buồn nôn và nôn. Trong nhiều nghiên cứu lâm sàng, gừng cho thấy hiệu quả nhất định ở phụ nữ mang thai bị nghén trong ba tháng đầu thai kỳ. Một số hướng dẫn chuyên môn quốc tế hiện nay cũng thừa nhận vai trò của gừng như một biện pháp hỗ trợ đối với tình trạng buồn nôn mức độ nhẹ đến trung bình ở nhóm đối tượng này.
Ngoài thai nghén, gừng còn được nghiên cứu ở bệnh nhân say tàu xe và ở một số bệnh nhân điều trị hóa chất. Trong lĩnh vực ung thư học, đây là chủ đề nhận được khá nhiều sự quan tâm. Buồn nôn và nôn là những tác dụng phụ rất thường gặp ở người bệnh đang điều trị bằng các phác đồ hóa trị như cisplatin trong ung thư phổi, oxaliplatin trong ung thư đại trực tràng hoặc doxorubicin trong ung thư vú.
Một số nghiên cứu ghi nhận việc bổ sung gừng có thể giúp giảm mức độ buồn nôn ở một số bệnh nhân đang hóa trị. Tuy nhiên, cần nhấn mạnh rằng gừng chỉ đóng vai trò hỗ trợ. Những thuốc chống nôn đã được chứng minh hiệu quả như ondansetron, granisetron, aprepitant hoặc olanzapine vẫn là nền tảng chính trong dự phòng và điều trị buồn nôn do hóa chất.
Một lĩnh vực khác được quan tâm là vai trò chống viêm của gừng. Một số nghiên cứu cho thấy gừng có thể giúp giảm nhẹ triệu chứng đau ở bệnh nhân thoái hóa khớp gối hoặc một số bệnh lý cơ xương khớp khác. Tuy nhiên, mức độ cải thiện thường khiêm tốn và không thể thay thế hoàn toàn các biện pháp điều trị đã được chứng minh hiệu quả.
Nhiều người sử dụng trà gừng khi bị cảm lạnh hoặc viêm đường hô hấp trên. Trên thực tế, một cốc nước ấm có gừng có thể giúp người bệnh cảm thấy dễ chịu hơn, làm giảm cảm giác lạnh và hỗ trợ bổ sung nước. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa rằng gừng có thể tiêu diệt virus cúm hoặc điều trị viêm phổi do vi khuẩn. Một bệnh nhân viêm phổi phế cầu, viêm phổi do Klebsiella pneumoniae hoặc viêm phổi do Legionella pneumophila không thể khỏi bệnh chỉ bằng việc uống nước gừng.
Tương tự như vậy, hiện nay chưa có bằng chứng khoa học đáng tin cậy cho thấy gừng có thể điều trị lao phổi. Lao là bệnh nhiễm trùng do vi khuẩn Mycobacterium tuberculosis gây ra và cần được điều trị bằng các thuốc chống lao chuyên biệt như isoniazid, rifampicin, pyrazinamide và ethambutol. Việc trì hoãn điều trị để sử dụng các phương pháp dân gian có thể khiến bệnh tiến triển nặng hơn và tăng nguy cơ lây lan trong cộng đồng.
Đối với ung thư, nhiều nghiên cứu trong phòng thí nghiệm cho thấy các hoạt chất trong gừng có thể ảnh hưởng đến sự phát triển của tế bào ung thư đại trực tràng, ung thư dạ dày, ung thư tụy, ung thư gan hoặc ung thư buồng trứng. Tuy nhiên, đây chủ yếu là các nghiên cứu trên tế bào hoặc động vật. Cho đến nay chưa có bằng chứng cho thấy ăn gừng hoặc uống các chế phẩm từ gừng có thể chữa khỏi ung thư phổi, ung thư gan, ung thư đại trực tràng, ung thư dạ dày hay bất kỳ loại ung thư nào khác ở người.
Trong thực hành lâm sàng, đôi khi tôi gặp những bệnh nhân sử dụng rất nhiều gừng với hy vọng kiểm soát bệnh. Điều này không chỉ không mang lại lợi ích rõ ràng mà đôi khi còn gây ra những tác dụng không mong muốn. Ăn quá nhiều gừng có thể gây nóng rát thượng vị, khó chịu đường tiêu hóa, đầy bụng hoặc trào ngược dạ dày thực quản. Những người vốn đã mắc viêm dạ dày hoặc bệnh trào ngược đôi khi cảm thấy triệu chứng nặng hơn sau khi sử dụng lượng lớn gừng.
Một vấn đề khác cần lưu ý là khả năng ảnh hưởng đến quá trình đông máu. Dù nguy cơ không lớn ở đa số người khỏe mạnh, những bệnh nhân đang sử dụng thuốc chống đông như warfarin, rivaroxaban hoặc apixaban nên thận trọng khi dùng các chế phẩm bổ sung gừng liều cao. Việc trao đổi với bác sĩ điều trị luôn là điều cần thiết.
Điều thú vị là giá trị thực sự của gừng có lẽ không nằm ở những công dụng được thổi phồng trên mạng xã hội. Là một loại gia vị, gừng giúp món ăn thơm ngon hơn, làm phong phú khẩu vị và có thể hỗ trợ một số triệu chứng khó chịu như buồn nôn hoặc cảm giác lạnh. Đây là những lợi ích thực tế, gần gũi và đã được ghi nhận ở mức độ nhất định bởi các nghiên cứu khoa học.
Con người thường có xu hướng tìm kiếm một loại thực phẩm thần kỳ có thể giải quyết mọi vấn đề sức khỏe. Hôm nay đó là nghệ, ngày mai có thể là tỏi, gừng hoặc một sản phẩm mới xuất hiện trên thị trường. Nhưng y học hiện đại ngày càng cho thấy rằng sức khỏe không phụ thuộc vào một loại thực phẩm đơn lẻ. Điều quan trọng hơn là toàn bộ mô hình ăn uống, mức độ vận động, giấc ngủ, việc kiểm soát các yếu tố nguy cơ và sự tuân thủ điều trị khi mắc bệnh.
Vậy gừng có hữu ích không?
Câu trả lời là có. Gừng có thể hữu ích trong một số tình huống cụ thể như hỗ trợ giảm buồn nôn, làm phong phú bữa ăn và góp phần tạo nên một chế độ dinh dưỡng đa dạng. Nhưng nếu hỏi liệu gừng có chữa được ung thư phổi, ung thư gan, lao phổi, viêm phổi hay thay thế được thuốc điều trị tăng huyết áp, đái tháo đường hoặc bệnh tim mạch hay không, thì câu trả lời hiện nay vẫn là không.
Hiểu đúng giá trị của gừng không làm giảm đi ý nghĩa của loại thực phẩm này. Ngược lại, nó giúp chúng ta sử dụng gừng một cách hợp lý hơn, khoa học hơn và tránh đặt vào đó những kỳ vọng mà chính gừng không thể đáp ứng được.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét