Có một thay đổi của cơ thể thường đến rất âm thầm, rất đời thường nên dễ bị xem nhẹ: không còn thấy ăn ngon như trước. Chúng ta hiếm khi để ý đến cảm giác ngon miệng khi nó vẫn còn hiện diện. Một bữa cơm quen thuộc, món ăn từng yêu thích, cảm giác đói đến đúng giờ hay niềm vui rất tự nhiên khi ngồi vào bàn ăn cùng gia đình dường như là những điều quá đỗi bình thường. Chỉ đến khi điều ấy thay đổi, con người mới bắt đầu nhận ra cơ thể đã khác đi từ lúc nào không biết.
Có những ngày bạn thấy bụng không đói dù đã quá giờ ăn. Có những món trước đây từng rất thích nhưng giờ nhìn thấy lại không còn hào hứng. Có người ăn vài miếng đã ngán, có người thấy vị giác trở nên nhạt nhẽo, còn một số khác lại mô tả đơn giản rằng mình “ăn vì phải ăn”, chứ không còn cảm giác muốn ăn nữa. Điều đáng chú ý là phần lớn mọi người đều có xu hướng tự giải thích rất nhanh cho sự thay đổi ấy. Chắc do căng thẳng công việc. Có lẽ ngủ không đủ. Có khi thời tiết nóng quá nên mệt. Đôi lúc những lý do đó đúng, nhưng đôi khi cơ thể đang cố gửi đi một tín hiệu tinh tế hơn rất nhiều.
Trong y học, mất ngon miệng không phải là một bệnh, mà là một biểu hiện. Nó giống như một tấm gương phản chiếu những thay đổi đang diễn ra ở nơi khác trong cơ thể. Điều này xảy ra bởi cảm giác muốn ăn không chỉ đơn thuần đến từ cái bụng đói. Để một người cảm thấy ngon miệng, cần có sự phối hợp rất phức tạp giữa não bộ, hệ tiêu hoá, nội tiết, khứu giác, vị giác, cảm xúc và cả trạng thái miễn dịch của cơ thể. Chỉ cần một mắt xích trong chuỗi ấy thay đổi, việc ăn uống cũng bắt đầu khác đi.
Có lẽ nguyên nhân phổ biến nhất khiến con người ăn uống kém đi là stress và trạng thái tâm lý kéo dài. Ai từng trải qua áp lực lớn đều hiểu cảm giác ấy. Có những ngày tâm trí quá đầy, người ta quên mất việc ăn hoặc ăn chỉ để chống đói. Não bộ khi chịu căng thẳng kéo dài sẽ làm thay đổi hormone điều hoà cảm giác đói no, đồng thời ảnh hưởng đến hoạt động tiêu hoá. Một số người mất hoàn toàn cảm giác muốn ăn, trong khi số khác lại tìm đến thức ăn như một cách giải toả cảm xúc. Điều thú vị là cơ thể phản ứng với cùng một áp lực theo những cách rất khác nhau.
Nhưng điều đáng để lưu tâm hơn thường nằm ở sự kéo dài của triệu chứng. Một người vốn ăn uống bình thường nhưng suốt vài tuần hoặc vài tháng gần đây lại thấy ăn không ngon, nhanh no hơn trước hoặc bắt đầu sụt cân mà không chủ ý là câu chuyện khác hoàn toàn với vài ngày biếng ăn vì mất ngủ. Trong thực hành lâm sàng, bác sĩ thường chú ý không chỉ đến việc người bệnh ăn ít đi bao nhiêu, mà còn quan tâm đến việc thói quen ăn uống đã thay đổi như thế nào so với trước.
Nhiễm trùng hoặc tình trạng viêm kéo dài là một nguyên nhân rất thường gặp. Khi cơ thể phải đối mặt với bệnh tật, ưu tiên sinh học thay đổi. Hệ miễn dịch hoạt động mạnh hơn, nhiều chất trung gian viêm được giải phóng và não bộ bắt đầu “giảm” cảm giác đói như một phần của phản ứng toàn thân. Đó là lý do nhiều người khi bị cúm, viêm phổi hoặc các bệnh nhiễm trùng thường than rằng ăn uống không thấy ngon nữa. Trong chuyên ngành hô hấp, điều này càng trở nên quen thuộc hơn. Không ít người mắc lao phổi đến khám không phải vì ho nhiều, mà vì nhiều tuần nay ăn uống kém, người sút dần, mệt mỏi kéo dài và chỉ nghĩ đơn giản rằng mình làm việc quá sức.
Hệ tiêu hoá tất nhiên là nơi cần được nghĩ đến sớm khi cảm giác ăn uống thay đổi. Người bị viêm dạ dày, trào ngược dạ dày thực quản hoặc bệnh lý gan mật thường không chỉ đau bụng như nhiều người tưởng. Có người cảm thấy nhanh no hơn trước, đầy bụng kéo dài hoặc nhìn thấy thức ăn dầu mỡ đã thấy ngán. Một số người lại thấy đắng miệng, buồn nôn nhẹ hoặc khó chịu âm ỉ sau ăn. Điều đáng nói là không phải bệnh tiêu hoá nào cũng biểu hiện rầm rộ. Đôi khi, dấu hiệu đầu tiên chỉ đơn giản là bữa cơm không còn ngon nữa.
Gan cũng là một ví dụ rất đặc biệt. Đây là cơ quan làm việc âm thầm và chịu đựng rất giỏi, nên nhiều bệnh lý gan tiến triển khá lâu mà gần như không gây đau rõ ràng. Người bệnh chỉ thấy mình ăn kém hơn, mệt hơn, đầy bụng nhẹ hoặc sút cân rất từ từ. Chính vì triệu chứng quá mơ hồ nên nhiều người thường bỏ qua giai đoạn sớm của bệnh.
Ngoài ra, những thay đổi về nội tiết và chuyển hoá cũng có thể ảnh hưởng đến khẩu vị. Người mắc đái tháo đường kiểm soát chưa tốt, bệnh lý tuyến giáp hoặc các rối loạn chuyển hoá khác đôi khi không biểu hiện bằng đau hay sốt mà chỉ đơn giản là cảm giác ăn uống thay đổi. Có người thấy đói liên tục, trong khi người khác lại gần như mất hẳn cảm giác muốn ăn. Cơ thể, theo cách rất riêng của nó, đang phát tín hiệu rằng việc sử dụng năng lượng bên trong đã không còn như trước.
Một câu hỏi mà rất nhiều người âm thầm lo lắng nhưng ít nói ra là: mất ngon miệng có phải dấu hiệu của ung thư không? Điều quan trọng cần nói rất rõ là đa số trường hợp chán ăn không phải ung thư. Tuy nhiên, trong y học ung thư, thay đổi khẩu vị và mất ngon miệng luôn là một triệu chứng được chú ý, đặc biệt khi nó kéo dài không giải thích được hoặc đi cùng những thay đổi khác như sút cân, mệt mỏi, thiếu máu, đau kéo dài hoặc các dấu hiệu khu trú theo cơ quan. Điều đặc biệt của nhiều bệnh ung thư là chúng không phải lúc nào cũng gây đau ngay từ đầu. Đôi khi, cơ thể chỉ âm thầm thay đổi bằng cách khiến người bệnh không còn thấy đói, không còn thấy ăn uống là một nhu cầu tự nhiên như trước.
Trong ung thư phổi, điều này không hiếm gặp. Không phải ai cũng bắt đầu bằng ho ra máu hay đau ngực dữ dội. Có những người đến khám chỉ vì vài tháng nay ăn uống kém hơn, thể lực giảm, hụt hơi nhẹ hoặc sút vài cân mà không cố ý. Những triệu chứng nhỏ, riêng lẻ, thoạt nghe chẳng liên quan gì đến nhau, nhưng khi ghép lại lại kể một câu chuyện rất khác.
Điều đáng suy nghĩ nhất là con người có khả năng thích nghi rất giỏi với những thay đổi diễn ra từ từ. Chúng ta tự động ăn ít lại, chọn món dễ ăn hơn hoặc chấp nhận việc “có tuổi rồi nên ăn không ngon như trước”. Nhưng cơ thể hiếm khi thay đổi mà không có lý do. Đặc biệt khi điều từng rất quen thuộc bỗng trở nên khác đi trong một khoảng thời gian đủ dài.
Trong việc tự khám cơ thể, đôi khi có một câu hỏi rất đáng tự hỏi: “Mình đang thật sự ăn ít đi, hay cơ thể đã thôi muốn ăn?” Bởi giữa hai điều ấy là một khoảng cách rất lớn. Và có khi, thứ đáng chú ý không phải bạn giảm bao nhiêu cân, mà là vì sao cảm giác đói, thứ vốn rất bản năng của cơ thể, lại đang dần biến mất.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét