Ngứa là một cảm giác rất kỳ lạ của cơ thể. Nó hiếm khi dữ dội như đau, cũng không đáng sợ ngay lập tức như khó thở hay ngất xỉu. Nhưng chính vì vậy mà con người thường xem nhẹ nó. Chúng ta gãi vài cái, đổi sữa tắm, uống thuốc dị ứng, rồi nghĩ mọi chuyện sẽ qua. Nhưng có những cơn ngứa không đi qua nhanh như vậy. Chúng ở lại nhiều tuần, nhiều tháng, âm thầm làm giấc ngủ rối loạn, tâm trạng trở nên cáu gắt, làn da trầy xước dần, và đôi khi… đó không còn chỉ là chuyện của da nữa.
Điều thú vị là “ngứa” thực chất là một cơ chế cảnh báo rất nguyên thủy của cơ thể. Nếu đau khiến con người tránh khỏi tổn thương nghiêm trọng, thì ngứa được sinh ra để báo hiệu rằng có thứ gì đó đang kích thích hoặc gây hại trên bề mặt cơ thể như côn trùng, ký sinh trùng, chất kích ứng, dị nguyên. Não là bộ nhận tín hiệu từ những đầu dây thần kinh rất nhỏ ở da rồi tạo ra thôi thúc phải gãi. Và cảm giác dễ chịu vài giây sau khi gãi chính là phần thưởng khiến con người lặp lại hành động đó.
Nhưng cơ thể không phải lúc nào cũng dùng “ngứa” chỉ cho các vấn đề ngoài da. Đó là lý do vì sao trong y học, ngứa kéo dài luôn là một triệu chứng thú vị và đôi khi rất quan trọng. Bởi phía sau một cảm giác tưởng như đơn giản ấy có thể là rất nhiều câu chuyện khác nhau.
Tất nhiên, nguyên nhân thường gặp nhất vẫn là các bệnh lý da liễu. Da khô là một ví dụ rất phổ biến nhưng dễ bị bỏ quên. Nhiều người, đặc biệt khi thời tiết lạnh hoặc ở trong phòng điều hòa quá lâu, thấy da căng, bong nhẹ và ngứa âm ỉ, nhất là vào ban đêm. Càng gãi, hàng rào bảo vệ da càng tổn thương và cảm giác ngứa lại càng kéo dài hơn.
Các bệnh như chàm, viêm da cơ địa hay mề đay cũng thường khiến người bệnh sống trong cảm giác ngứa dai dẳng. Có người mô tả rằng họ không thật sự đau, nhưng cơn ngứa khiến họ “không thể yên”. Điều đáng chú ý là stress và thiếu ngủ thường làm các bệnh này nặng thêm, tạo thành một vòng lặp rất khó chịu: càng căng thẳng càng ngứa, càng ngứa lại càng mất ngủ.
Nhiều người khi nghe đến dị ứng thường nghĩ cơ thể sẽ nổi mẩn đỏ rõ rệt. Nhưng thực tế không phải lúc nào cũng như vậy. Có những phản ứng dị ứng rất kín đáo, chỉ biểu hiện bằng ngứa nhẹ kéo dài sau khi dùng thuốc mới, mỹ phẩm mới hoặc tiếp xúc hóa chất. Và cũng có những người hoàn toàn không tìm được “thủ phạm” rõ ràng dù đã đổi đủ mọi loại xà phòng, dầu gội hay thức ăn.
Bởi đôi khi, vấn đề không nằm ở da.
Gan là một ví dụ điển hình. Một số bệnh lý gan mật có thể gây ngứa toàn thân kéo dài mà gần như không nổi ban gì đặc biệt. Người bệnh thường ngứa nhiều về đêm, đặc biệt ở lòng bàn tay hoặc bàn chân. Điều thú vị là cảm giác ngứa này không xuất phát từ bề mặt da, mà từ sự tích tụ các chất trong máu khi dòng mật lưu thông không bình thường. Nói cách khác, cơ thể đang ngứa từ “bên trong”.
Thận cũng có thể tạo ra một kiểu ngứa rất riêng. Những người suy thận mạn đôi khi mô tả cảm giác ngứa dai dẳng toàn thân mà càng gãi càng không dễ chịu hơn bao nhiêu. Với họ, đây không chỉ là triệu chứng ngoài da, mà là dấu hiệu cho thấy cơ thể đang gặp khó khăn trong việc đào thải chất cặn bã.
Rồi còn có những nguyên nhân ít ai nghĩ tới hơn. Thiếu sắt đôi khi không chỉ gây mệt mỏi mà còn khiến da nhạy cảm và ngứa nhiều hơn. Rối loạn tuyến giáp có thể làm da khô và khó chịu kéo dài. Một số bệnh lý huyết học cũng có thể bắt đầu bằng những cơn ngứa mơ hồ trước khi xuất hiện các triệu chứng rõ ràng hơn.
Điều khiến triệu chứng này dễ bị bỏ qua là vì nó tiến triển rất chậm. Con người có xu hướng thích nghi với ngứa theo cách đáng kinh ngạc. Họ gãi nhiều hơn mà không để ý. Họ quen với việc thức giấc giữa đêm vì ngứa. Họ đổi tư thế ngủ liên tục. Họ mặc quần áo rộng hơn, tắm nước nóng hơn, bôi thêm kem dưỡng, và dần xem việc ngứa là “một phần bình thường của cơ thể”.
Nhưng cơ thể hiếm khi tạo ra tín hiệu vô nghĩa kéo dài hàng tháng trời.
Một điều khác cũng rất thú vị là ngứa và tâm lý liên quan với nhau nhiều hơn chúng ta tưởng. Lo âu kéo dài có thể khiến não bộ nhạy cảm hơn với các kích thích nhỏ trên da. Có người càng chú ý đến cảm giác ngứa thì nó càng rõ rệt. Đây không phải “tưởng tượng”, mà là sự tương tác rất thật giữa thần kinh và cảm giác cơ thể. Tuy vậy, điều quan trọng vẫn là không nên quy mọi cơn ngứa kéo dài cho stress trước khi loại trừ các nguyên nhân thực thể.
Trong thực hành lâm sàng, có vài tình huống ngứa cần được chú ý hơn. Ngứa kèm vàng da, sụt cân, sốt kéo dài, nổi hạch, khó thở, phù hoặc tổn thương da lan rộng là những tín hiệu không nên trì hoãn việc khám bệnh. Đặc biệt, nếu ngứa xuất hiện sau khi dùng thuốc mới hoặc đi kèm sưng môi, sưng lưỡi, khó thở, đó có thể là phản ứng dị ứng nghiêm trọng cần xử trí sớm.
Điều đáng suy nghĩ nhất có lẽ là: cơ thể thường nói chuyện bằng những thay đổi rất nhỏ trước khi tạo ra những triệu chứng lớn. Một cơn ngứa kéo dài đôi khi không nguy hiểm. Nhưng đôi khi, nó là cách cơ thể thì thầm rằng có điều gì đó bên trong đang vận hành không còn như cũ nữa.
Trong việc tự khám cơ thể, có lẽ một câu hỏi rất đáng để tự hỏi là: “Cơn ngứa này có giống những lần trước không? Hay nó đã ở lại quá lâu?” Vì nhiều khi, điều đáng chú ý không nằm ở mức độ dữ dội của triệu chứng, mà nằm ở việc cơ thể đã âm thầm chịu đựng nó bao lâu rồi.
Và vì vậy, nếu có một cảm giác ngứa cứ lặp đi lặp lại, kéo dài mãi không dứt, đừng chỉ vội tìm cách làm nó biến mất. Đôi khi, điều quan trọng hơn là lắng nghe xem cơ thể đang cố nói điều gì phía sau cảm giác ấy.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét