Chúng ta thường nhận ra sự thay đổi trên gương mặt rất nhanh. Một nốt ruồi khác lạ, một vùng da đổi màu hay vài cân nặng tăng giảm đều dễ khiến người ta chú ý. Nhưng có một thứ thay đổi rất gần gũi với bản thân lại thường bị bỏ qua, dù nó hiện diện mỗi ngày trong từng cuộc trò chuyện, từng cuộc gọi điện thoại hay từng câu nói với người thân: giọng nói.
Phần lớn chúng ta chỉ thật sự để ý đến giọng của mình khi nó khàn đi sau một trận cảm cúm, sau một buổi nói quá nhiều hoặc khi mất tiếng vì la hét, làm việc quá sức. Điều đó khiến nhiều người mặc định rằng thay đổi giọng nói thường chỉ là chuyện nhỏ, vài hôm rồi sẽ tự hết. Và thực tế, rất nhiều trường hợp đúng là như vậy. Một đợt viêm họng, viêm thanh quản hoặc kích thích do thời tiết có thể khiến dây thanh phù nề tạm thời rồi phục hồi sau vài ngày.
Nhưng điều thú vị là giọng nói không chỉ là âm thanh. Nó là kết quả của một quá trình sinh học tinh vi đến mức đôi khi chỉ cần một thay đổi rất nhỏ trong cơ thể cũng đủ làm âm sắc trở nên khác đi. Không khí từ phổi đi lên qua khí quản, làm rung hai dây thanh ở thanh quản để tạo âm. Khoang miệng, lưỡi, mũi và cả hệ thần kinh tiếp tục phối hợp để biến âm thanh ấy thành tiếng nói riêng của từng người. Chỉ cần một mắt xích thay đổi, giọng nói có thể bắt đầu “khác”.
Có lẽ ai cũng từng trải nghiệm cảm giác khàn tiếng khi bị viêm họng hoặc cảm cúm. Khi niêm mạc thanh quản viêm, dây thanh trở nên phù nề và rung động không còn trơn tru như trước. Người bệnh thường thấy giọng trầm hơn, rè hơn hoặc phải cố gắng nhiều mới phát ra âm thanh đủ lớn. Đây thường là kiểu thay đổi khá dễ hiểu, bởi nó đi kèm những triệu chứng rõ ràng như đau họng, ho hoặc nghẹt mũi và thường cải thiện sau vài ngày đến một vài tuần.
Nhưng trong thực hành lâm sàng, điều khiến bác sĩ chú ý hơn không phải một giọng nói thay đổi ngắn ngày, mà là giọng nói bắt đầu khác đi và không quay trở lại như trước. Có những người kể rằng họ chỉ thấy hơi khàn nhẹ, không đau, không sốt, không khó chịu gì đáng kể nên tiếp tục công việc bình thường. Người làm nghề giáo, bán hàng, dẫn chương trình hay thường xuyên nói nhiều thậm chí còn tự nghĩ do dùng giọng quá mức. Nhưng vài tuần trôi qua, giọng nói vẫn không hồi phục hoàn toàn. Có người bắt đầu hụt hơi khi nói lâu, có người phải liên tục hắng giọng, người khác lại thấy tiếng nói ngày càng trầm và mệt hơn. Những thay đổi nhỏ như vậy thường không gây lo lắng ngay lập tức, nhưng chính sự âm thầm ấy đôi khi lại đáng để lưu ý hơn.
Một nguyên nhân rất phổ biến của tình trạng khàn tiếng kéo dài là trào ngược dạ dày thực quản. Không phải ai bị trào ngược cũng nóng rát ngực hay ợ chua rõ ràng. Có người gần như chỉ biểu hiện bằng cảm giác vướng cổ, phải hắng giọng thường xuyên, ho khan kéo dài hoặc khàn tiếng nhiều hơn vào buổi sáng. Acid từ dạ dày khi trào lên vùng thanh quản có thể âm thầm gây kích thích dây thanh trong thời gian dài mà người bệnh không nhận ra.
Ngoài ra, các tổn thương lành tính ở dây thanh như hạt xơ, polyp hoặc phù nề dây thanh cũng thường gặp, đặc biệt ở những người sử dụng giọng nói nhiều. Giáo viên, nhân viên bán hàng, ca sĩ, phát thanh viên hoặc những người thường xuyên phải nói lớn trong môi trường ồn ào là nhóm khá điển hình. Dây thanh, theo một cách nào đó, cũng giống như cơ hay khớp, nếu bị sử dụng quá mức trong thời gian dài sẽ bắt đầu phản ứng.
Nhưng có lẽ điều khiến việc thay đổi giọng nói trở nên quan trọng hơn trong chuyên ngành hô hấp và ung thư nằm ở một câu hỏi rất đơn giản: nếu không phải viêm và cũng không phải dùng giọng quá mức, điều gì đang khiến dây thanh hoạt động khác đi?
Thanh quản nằm ở một vị trí đặc biệt trong cơ thể, rất gần vùng cổ, tuyến giáp, khí quản và lồng ngực trên. Điều này có nghĩa là không phải mọi vấn đề về giọng nói đều xuất phát từ chính dây thanh. Có những trường hợp thay đổi giọng nói liên quan đến thần kinh chi phối dây thanh, tuyến giáp hoặc những cấu trúc sâu hơn trong lồng ngực.
Trong ung thư phổi, đặc biệt là các khối u vùng đỉnh phổi hoặc trung thất, đôi khi triệu chứng đầu tiên không phải ho nhiều hay đau ngực, mà là khàn tiếng kéo dài. Điều này xảy ra khi dây thần kinh điều khiển vận động của dây thanh bị ảnh hưởng. Người bệnh thường mô tả rất đơn giản rằng giọng nói yếu hơn, hụt hơi khi nói hoặc không còn vang như trước. Vì triệu chứng nghe có vẻ quá “tai mũi họng” nên nhiều người dễ bỏ qua khả năng rằng nguyên nhân có thể nằm sâu hơn rất nhiều.
Điều tương tự cũng có thể xảy ra ở vùng cổ. Những thay đổi của tuyến giáp, đặc biệt khi có khối lớn hoặc các tổn thương vùng thanh quản, đôi khi làm giọng nói thay đổi theo cách âm thầm đến mức chính người bệnh không nhận ra, mà người thân mới là người phát hiện đầu tiên.
Điều đáng suy nghĩ là chúng ta thường nghe giọng của mình mỗi ngày nên não bộ rất giỏi trong việc thích nghi với sự thay đổi từ từ. Một người ít khi nhận ra giọng mình đang khác đi, trong khi bạn bè hoặc người thân lâu ngày gặp lại lại dễ phát hiện hơn. “Dạo này giọng cậu khàn thế?” đôi khi là một câu hỏi tưởng rất vu vơ nhưng lại đáng để để tâm.
Trong việc tự khám cơ thể, có lẽ một câu hỏi khá hay để tự hỏi là: Giọng nói của mình hôm nay còn giống vài tháng trước không. Nó có dễ mệt hơn khi nói lâu không. Có phải thường xuyên hắng giọng không. Có khàn kéo dài dù không cảm cúm không. Có cảm giác hụt hơi khi nói hoặc phải lấy hơi nhiều hơn trước không.
Tiếng nói không chỉ là công cụ giao tiếp. Đôi khi, nó là cách cơ thể âm thầm nói cho chúng ta biết rằng ở đâu đó bên trong đang có điều gì đó thay đổi.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét