Có những chức năng của cơ thể diễn ra trơn tru đến mức chúng ta gần như không bao giờ nghĩ về chúng. Nuốt là một trong số đó. Mỗi ngày, con người nuốt hàng trăm lần mà không hề nhận ra, từ một ngụm nước, một miếng cơm cho đến chính nước bọt của mình. Nó quen thuộc, tự nhiên và âm thầm đến mức chỉ khi việc nuốt trở nên khó khăn, người ta mới giật mình nhận ra trước đây cơ thể đã vận hành kỳ diệu đến thế nào.
Ban đầu, cảm giác ấy thường rất mơ hồ. Một miếng cơm như đi xuống chậm hơn. Một lần uống nước phải ngừng lại vài giây. Có người mô tả như có gì đó “vướng ở cổ”, người khác lại thấy thức ăn không còn trôi một cách dễ dàng như trước. Vì triệu chứng thường xuất hiện thoáng qua, nhiều người dễ cho rằng mình ăn nhanh quá, nhai chưa kỹ hoặc do viêm họng nhẹ. Và quả thật, không ít trường hợp đúng là như vậy. Nhưng điều khiến triệu chứng này đáng chú ý nằm ở chỗ: nuốt nghẹn kéo dài hiếm khi là điều nên bỏ qua.
Hành động nuốt tưởng đơn giản nhưng thực chất là một quá trình rất phức tạp. Khi thức ăn đi từ miệng xuống dạ dày, hàng chục nhóm cơ phải phối hợp cực kỳ chính xác giữa miệng, họng, thanh quản và thực quản. Cơ thể phải vừa đưa thức ăn đi đúng đường, vừa bảo vệ đường thở để tránh sặc vào phổi. Chỉ cần một mắt xích trong quá trình ấy gặp vấn đề, cảm giác nuốt không còn “thuận” như trước sẽ xuất hiện.
Trong y học, bác sĩ thường rất quan tâm đến một chi tiết nhỏ nhưng quan trọng: nghẹn với cái gì trước tiên. Có những người thấy khó nuốt đồ cứng trước. Miếng thịt, cơm hoặc bánh bắt đầu tạo cảm giác mắc lại ở giữa ngực hoặc vùng cổ thấp. Sau một thời gian, ngay cả cháo hay nước cũng trở nên khó nuốt hơn. Kiểu tiến triển này thường khiến bác sĩ nghĩ nhiều hơn đến tình trạng thực quản bị hẹp hoặc có vật cản bên trong. Ngược lại, có những người lại nghẹn ngay cả với nước, dễ sặc hoặc cảm giác phối hợp động tác nuốt trở nên vụng về hơn. Khi ấy, câu chuyện đôi khi liên quan đến thần kinh hoặc cơ kiểm soát động tác nuốt.
Một nguyên nhân rất thường gặp nhưng dễ bị xem nhẹ là trào ngược dạ dày thực quản. Không phải ai bị trào ngược cũng nóng rát ngực hay ợ chua rõ ràng như nhiều người vẫn nghĩ. Acid dạ dày khi trào lên lâu ngày có thể làm vùng họng và thực quản bị kích thích, khiến người bệnh luôn có cảm giác vướng cổ, nuốt không thật sự thoải mái hoặc phải hắng giọng thường xuyên. Có người sống nhiều tháng với cảm giác ấy mà chỉ nghĩ đơn giản rằng “cổ họng yếu”.
Ở người lớn tuổi, đặc biệt là những người có tiền sử tai biến mạch máu não hoặc bệnh thần kinh, khó nuốt đôi khi là dấu hiệu của rối loạn vận động nuốt. Điều đáng nói là nhiều người không nhận ra mình đang nuốt khó mà chỉ thấy hay bị ho khi ăn, dễ sặc nước hoặc thường xuyên viêm phổi tái đi tái lại. Có những trường hợp phổi bị ảnh hưởng không phải vì bệnh hô hấp nguyên phát mà vì thức ăn và nước vô tình đi nhầm đường vào đường thở trong thời gian dài.
Trong chuyên ngành ung thư, nuốt nghẹn là một triệu chứng luôn khiến bác sĩ muốn hỏi kỹ hơn, đặc biệt khi nó kéo dài hoặc tiến triển tăng dần. Điều này không có nghĩa cứ nuốt nghẹn là ung thư, bởi đa số trường hợp không phải như vậy. Tuy nhiên, có những bệnh lý vùng họng, thanh quản, tuyến giáp, trung thất hoặc thực quản có thể biểu hiện rất âm thầm bằng cảm giác nghẹn nhẹ lúc đầu. Người bệnh thường mô tả rất quen thuộc rằng “chỉ hơi vướng thôi”, “ăn vẫn được nhưng không như trước”, hoặc “chắc do viêm họng mãi chưa khỏi”.
Điều khiến triệu chứng này dễ bị bỏ qua chính là khả năng thích nghi rất giỏi của con người. Khi nuốt khó hơn, người ta vô thức thay đổi mà không nhận ra. Ăn chậm hơn một chút. Uống thêm nước để dễ nuốt. Tránh đồ khô, đồ cứng. Chọn thức ăn mềm hơn. Một thời gian sau, cơ thể đã âm thầm điều chỉnh lối sống quanh triệu chứng mà chính người bệnh không thật sự nhận thấy mức độ thay đổi của mình.
Có một đặc điểm mà bác sĩ thường đặc biệt chú ý, đó là nuốt nghẹn tăng dần theo thời gian, nhất là khi đi kèm sụt cân, khàn tiếng, đau khi nuốt, ho kéo dài hoặc cảm giác thức ăn mắc lại thường xuyên hơn trước. Không phải vì những dấu hiệu ấy luôn nguy hiểm, mà bởi cơ thể hiếm khi thay đổi theo hướng ngày một rõ hơn mà không có nguyên nhân.
Rất nhiều triệu chứng quan trọng của y học không đến theo cách dữ dội. Chúng không làm người ta ngã quỵ, không sốt cao, không đau đớn dữ dội để phải vào viện ngay. Chúng chỉ âm thầm khiến những điều rất bình thường trở nên khác đi. Một bữa cơm mất nhiều thời gian hơn. Một ngụm nước phải cố nuốt kỹ hơn. Một cảm giác vướng nhẹ kéo dài mãi không hết.
Trong việc tự khám cơ thể, hãy để ý rằng khi việc nuốt bắt đầu thay đổi, cơ thể có thể đang cố nói điều gì đó từ rất sớm.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét