Sau khi một người được chẩn đoán mắc ung thư, câu hỏi đầu tiên mà hầu như ai cũng muốn biết là mình còn sống được bao lâu. Người bệnh hỏi bác sĩ. Người nhà lên mạng tìm kiếm. Có người nghe câu chuyện của hàng xóm rồi tự so sánh với bản thân. Có người chỉ vì đọc được một bài viết trên mạng mà mất hết hy vọng. Thực tế, không có một con số nào có thể áp dụng cho tất cả bệnh nhân ung thư. Hai người cùng mắc ung thư phổi có thể có tiên lượng hoàn toàn khác nhau. Hai người cùng mắc ung thư vú cũng có thể có thời gian sống rất khác nhau dù được chẩn đoán trong cùng một năm. Cơ hội sống của mỗi bệnh nhân được quyết định bởi rất nhiều yếu tố và chính sự kết hợp của những yếu tố đó mới tạo nên tiên lượng của từng người.
Yếu tố quan trọng nhất là loại ung thư mà người bệnh mắc phải. Ung thư không phải là một bệnh duy nhất mà là hơn hai trăm loại bệnh khác nhau. Mỗi loại ung thư có nguồn gốc, đặc điểm sinh học và tốc độ tiến triển riêng. Ung thư tuyến giáp thể nhú thường có tiên lượng rất tốt nếu được điều trị đúng. Trong khi đó ung thư tụy vẫn là một trong những bệnh ung thư khó điều trị nhất hiện nay. Ung thư tinh hoàn có tỷ lệ chữa khỏi rất cao ngay cả ở một số trường hợp đã di căn. Ngược lại ung thư phổi tế bào nhỏ thường tiến triển nhanh hơn và đòi hỏi điều trị sớm ngay sau khi chẩn đoán. Chỉ riêng việc biết tên loại ung thư đã cho bác sĩ rất nhiều thông tin về hướng điều trị cũng như tiên lượng của người bệnh.
Sau loại ung thư thì giai đoạn bệnh là yếu tố có ảnh hưởng rất lớn đến cơ hội sống. Một khối ung thư đại trực tràng còn khu trú trong thành ruột sẽ có tiên lượng khác hoàn toàn so với khi đã di căn đến gan hoặc phổi. Một bệnh nhân ung thư vú được phát hiện khi khối u còn nhỏ và chưa di căn hạch sẽ có nhiều cơ hội điều trị khỏi hơn người đã xuất hiện di căn xương hoặc gan. Tuy nhiên, không nên hiểu rằng giai đoạn muộn đồng nghĩa với hết hy vọng. Với sự phát triển của điều trị nhắm trúng đích và miễn dịch trị liệu, nhiều bệnh nhân ung thư phổi hoặc ung thư hắc tố giai đoạn di căn vẫn có thể kiểm soát bệnh trong nhiều năm và duy trì chất lượng cuộc sống tốt.
Trong những năm gần đây, đặc điểm sinh học của khối u ngày càng trở thành yếu tố quyết định quan trọng. Trước đây, hai bệnh nhân cùng mắc ung thư phổi không tế bào nhỏ thường được điều trị khá giống nhau. Hiện nay, bác sĩ sẽ tìm kiếm các đột biến như EGFR, ALK, ROS1, BRAF V600E, MET exon 14 skipping, RET hoặc KRAS G12C ở những trường hợp phù hợp để lựa chọn thuốc nhắm trúng đích. Đối với nhiều bệnh nhân không có các đột biến này, việc đánh giá biểu hiện PD-L1 sẽ giúp cân nhắc khả năng sử dụng miễn dịch trị liệu. Tương tự, ở ung thư vú, việc xác định thụ thể estrogen, thụ thể progesterone và tình trạng HER2 là bước không thể thiếu vì mỗi nhóm bệnh sẽ có chiến lược điều trị hoàn toàn khác nhau. Điều này cho thấy hai bệnh nhân cùng mang tên một loại ung thư nhưng bản chất sinh học có thể rất khác và cơ hội sống cũng khác.
Sức khỏe tổng thể của người bệnh cũng ảnh hưởng rất lớn đến kết quả điều trị. Một người bảy mươi tuổi nhưng vẫn sinh hoạt độc lập, tim phổi hoạt động tốt và không mắc nhiều bệnh mạn tính có thể đáp ứng điều trị tốt hơn một người trẻ nhưng suy kiệt do nhiều bệnh lý đi kèm. Trong thực hành ung thư, bác sĩ luôn đánh giá toàn trạng của bệnh nhân trước khi lựa chọn phương pháp điều trị. Điều trị hiệu quả không chỉ là tiêu diệt khối u mà còn phải bảo đảm người bệnh đủ sức vượt qua quá trình điều trị và duy trì chất lượng cuộc sống.
Khả năng tiếp cận điều trị đúng thời điểm cũng là yếu tố rất quan trọng. Nhiều bệnh ung thư nếu được phát hiện sớm và điều trị ngay có thể đạt kết quả rất khả quan. Ngược lại, việc trì hoãn điều trị trong nhiều tháng vì nghe theo những lời quảng cáo chưa được kiểm chứng hoặc chỉ sử dụng các phương pháp dân gian có thể khiến khối u tiếp tục phát triển và làm mất đi cơ hội điều trị triệt căn. Trong thực tế lâm sàng, không ít bệnh nhân đến bệnh viện khi bệnh vẫn còn ở giai đoạn có thể phẫu thuật nhưng vì trì hoãn quá lâu nên khi quay lại khối u đã xâm lấn hoặc di căn.
Đáp ứng của khối u với điều trị cũng khác nhau giữa từng người. Có bệnh nhân ung thư phổi mang đột biến EGFR đáp ứng rất tốt với thuốc nhắm trúng đích trong nhiều năm. Có bệnh nhân ung thư hắc tố đáp ứng rất tốt với miễn dịch trị liệu và gần như không còn phát hiện tổn thương trên các phương tiện chẩn đoán hình ảnh sau điều trị. Nhưng cũng có những trường hợp khối u kháng thuốc sớm hoặc tiến triển dù đã áp dụng đầy đủ các phương pháp hiện có. Đó là lý do bác sĩ luôn theo dõi sát hiệu quả điều trị bằng thăm khám, xét nghiệm và chẩn đoán hình ảnh để kịp thời điều chỉnh chiến lược khi cần thiết.
Một yếu tố khác thường bị bỏ quên là sự hợp tác giữa người bệnh và đội ngũ điều trị. Điều trị ung thư thường kéo dài nhiều tháng, thậm chí nhiều năm. Việc dùng thuốc đúng liều, tái khám đúng hẹn, thông báo sớm các tác dụng không mong muốn và tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ có thể ảnh hưởng đáng kể đến kết quả cuối cùng. Nhiều tác dụng phụ hoàn toàn có thể kiểm soát được nếu được phát hiện sớm. Ngược lại, việc tự ý bỏ thuốc, giảm liều hoặc chuyển sang những phương pháp chưa được chứng minh có thể làm giảm hiệu quả điều trị và khiến bệnh tiến triển nhanh hơn.
Bên cạnh những yếu tố thuộc về y học, sự hỗ trợ từ gia đình và xã hội cũng có ý nghĩa rất lớn. Người bệnh được động viên, được chăm sóc dinh dưỡng hợp lý và được hỗ trợ về tinh thần thường có điều kiện tuân thủ điều trị tốt hơn. Điều này không có nghĩa tinh thần lạc quan có thể chữa khỏi ung thư, nhưng một tâm lý ổn định sẽ giúp người bệnh vượt qua quá trình điều trị dễ dàng hơn, duy trì sinh hoạt hằng ngày và phối hợp tốt với nhân viên y tế.
Điều quan trọng nhất mà mỗi người cần ghi nhớ là không nên so sánh tiên lượng của mình với người khác chỉ dựa trên tên bệnh. Một bệnh nhân ung thư phổi mang đột biến EGFR không thể được so sánh với một bệnh nhân ung thư phổi tế bào nhỏ. Một người mắc ung thư đại trực tràng giai đoạn hai không thể được so sánh với người mắc cùng bệnh nhưng đã di căn gan và phổi. Ngay cả hai bệnh nhân có cùng chẩn đoán và cùng giai đoạn bệnh vẫn có thể khác nhau về đặc điểm sinh học của khối u, sức khỏe nền và khả năng đáp ứng điều trị. Chính vì vậy, mọi dự đoán về cơ hội sống đều cần dựa trên thông tin đầy đủ của từng bệnh nhân chứ không thể dựa vào những câu chuyện truyền miệng hoặc các con số được chia sẻ trên mạng.
Y học hiện đại đang thay đổi rất nhanh. Mỗi năm lại có thêm những thuốc mới, những kỹ thuật mới và những hiểu biết mới về sinh học phân tử của ung thư. Điều đó đồng nghĩa với việc tiên lượng của rất nhiều bệnh nhân hôm nay đã khác rất nhiều so với mười hoặc hai mươi năm trước. Khi một người được chẩn đoán mắc ung thư, điều quan trọng nhất không phải là cố gắng tìm một con số để dự đoán tương lai, mà là xác định chính xác loại ung thư, giai đoạn bệnh, đặc điểm sinh học của khối u và xây dựng một kế hoạch điều trị phù hợp. Đó mới là những yếu tố có ý nghĩa thực sự trong việc cải thiện cơ hội sống và giúp người bệnh có thêm thời gian với gia đình cũng như với cuộc sống mà họ đang trân trọng.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét