Sau khi đi khám sức khỏe, rất nhiều người cầm trên tay kết quả siêu âm hoặc chụp cắt lớp với dòng kết luận có khối u ở gan, tuyến giáp, vú, tử cung hoặc buồng trứng. Chỉ một chữ "u" cũng đủ khiến cả gia đình hoang mang. Có người lập tức nghĩ mình đã mắc ung thư. Có người vội vàng tìm đủ mọi phương pháp chữa bệnh trên mạng. Ngược lại cũng có người nghe bác sĩ nói khối u lành tính rồi hoàn toàn yên tâm và cho rằng không cần theo dõi thêm. Cả hai cách suy nghĩ này đều có thể dẫn đến những quyết định không đúng. Muốn hiểu về ung thư, trước hết cần hiểu rằng không phải khối u nào cũng là ung thư và cũng không phải khối u lành tính nào cũng có thể bỏ mặc mãi mãi.
Khối u là sự tăng sinh bất thường của một nhóm tế bào tại một vị trí trong cơ thể. Bình thường các tế bào chỉ phân chia khi cơ thể cần thay thế những tế bào đã già hoặc sửa chữa mô bị tổn thương. Khi quá trình kiểm soát này bị rối loạn, một nhóm tế bào có thể tiếp tục sinh sản nhiều hơn mức cần thiết và tạo thành một khối mô mới. Khối mô đó được gọi là khối u. Tuy nhiên, dựa vào đặc điểm sinh học, khối u được chia thành hai nhóm hoàn toàn khác nhau là u lành tính và u ác tính. Ung thư chính là tên gọi của các khối u ác tính.
Điểm khác biệt đầu tiên nằm ở tốc độ phát triển. U lành tính thường lớn lên rất chậm. Có những khối u tồn tại nhiều năm mà kích thước chỉ tăng thêm vài milimét. Chẳng hạn, nhiều nhân tuyến giáp lành tính được phát hiện tình cờ khi siêu âm và gần như không thay đổi trong suốt nhiều năm theo dõi. U mỡ dưới da cũng thường phát triển rất chậm, mềm, di động và ít gây ảnh hưởng đến sức khỏe. Ngược lại, u ác tính thường phát triển nhanh hơn. Một khối ung thư phổi hoặc ung thư tụy có thể tăng kích thước rõ rệt chỉ sau vài tháng nếu không được điều trị. Tuy nhiên, tốc độ phát triển không phải lúc nào cũng giống nhau. Ung thư tuyến tiền liệt ở nhiều người cao tuổi có thể tiến triển khá chậm, trong khi ung thư phổi tế bào nhỏ hoặc một số bệnh bạch cầu cấp lại diễn biến rất nhanh. Vì vậy, bác sĩ không chỉ dựa vào tốc độ phát triển để kết luận một khối u là lành hay ác.
Điểm khác biệt quan trọng hơn là khả năng xâm lấn. U lành tính thường có ranh giới rõ ràng với mô xung quanh. Khi phẫu thuật, bác sĩ thường có thể bóc tách khối u khá dễ dàng vì nó không ăn lan vào các cấu trúc lân cận. Ngược lại, tế bào ung thư không tôn trọng bất kỳ ranh giới nào. Chúng tiết ra nhiều enzym giúp phá hủy mô bình thường rồi từng bước xâm nhập vào cơ quan kế cận. Một khối ung thư dạ dày có thể lan sâu qua thành dạ dày rồi xâm lấn tụy hoặc đại tràng. Ung thư phổi có thể xâm lấn màng phổi, thành ngực, màng tim hoặc các mạch máu lớn trong lồng ngực. Chính đặc điểm này khiến việc phẫu thuật ung thư thường phức tạp hơn rất nhiều so với phẫu thuật lấy một khối u lành tính.
Đặc điểm quan trọng nhất tạo nên sự khác biệt giữa u lành tính và ung thư là khả năng di căn. Tế bào của u lành tính hầu như không rời khỏi vị trí ban đầu để đi đến cơ quan khác. Ngược lại, tế bào ung thư có thể tách khỏi khối u nguyên phát rồi theo đường bạch huyết hoặc đường máu đến nhiều cơ quan trong cơ thể. Một bệnh nhân ung thư đại trực tràng có thể xuất hiện các ổ di căn ở gan. Một bệnh nhân ung thư vú có thể di căn đến xương hoặc phổi. Ung thư phổi có thể di căn đến não, gan, tuyến thượng thận hoặc xương. Khi đã xảy ra di căn, việc điều trị thường khó khăn hơn rất nhiều vì lúc này bệnh không còn khu trú ở một vị trí duy nhất.
Quan sát dưới kính hiển vi cũng cho thấy sự khác biệt rất rõ. Tế bào của u lành tính thường vẫn giữ được hình dạng gần giống tế bào bình thường của cơ quan nơi chúng xuất phát. Trong khi đó, tế bào ung thư thường có nhân to, hình dạng méo mó, kích thước không đồng đều và phân chia rất nhiều. Càng mất đi đặc điểm của tế bào bình thường thì mức độ biệt hóa càng thấp và nhiều trường hợp tiên lượng cũng xấu hơn. Đây là lý do vì sao giải phẫu bệnh luôn là tiêu chuẩn quan trọng để xác định một khối u có phải ung thư hay không.
Không phải mọi u lành tính đều vô hại. Một u tuyến yên lành tính vẫn có thể gây đau đầu, giảm thị lực hoặc rối loạn nội tiết nếu phát triển lớn và chèn ép các cấu trúc xung quanh. U màng não lành tính có thể gây liệt hoặc co giật nếu nằm ở vị trí quan trọng trong não. U xơ tử cung tuy không phải ung thư nhưng có thể gây rong kinh kéo dài, thiếu máu, đau vùng chậu hoặc ảnh hưởng đến khả năng mang thai. Vì vậy, quyết định điều trị không chỉ dựa vào việc khối u là lành hay ác mà còn phụ thuộc vào kích thước, vị trí, tốc độ phát triển và những triệu chứng mà người bệnh đang gặp phải.
Ngược lại, cũng không phải mọi ung thư đều đồng nghĩa với tiên lượng xấu. Nhiều bệnh ung thư nếu được phát hiện ở giai đoạn sớm có thể điều trị khỏi hoàn toàn. Ung thư tuyến giáp thể nhú có tỷ lệ sống sau nhiều năm rất cao khi được phẫu thuật đúng chỉ định. Ung thư vú giai đoạn sớm có thể được điều trị bằng phẫu thuật kết hợp với xạ trị, nội tiết hoặc điều trị nhắm trúng đích tùy từng trường hợp và rất nhiều người vẫn có cuộc sống bình thường sau điều trị. Ung thư đại trực tràng nếu được phát hiện khi khối u còn khu trú trong thành ruột cũng có khả năng chữa khỏi bằng phẫu thuật. Điều quyết định tiên lượng không chỉ là tên của bệnh mà còn là giai đoạn phát hiện, đặc điểm sinh học của khối u và khả năng đáp ứng với điều trị.
Trong thực hành lâm sàng, bác sĩ không bao giờ chỉ nhìn hình ảnh siêu âm hoặc phim chụp để khẳng định một khối u là ung thư. Hình ảnh học giúp đánh giá vị trí, kích thước, hình dạng và mức độ xâm lấn nhưng không thể thay thế giải phẫu bệnh. Muốn biết chính xác bản chất của khối u, nhiều trường hợp cần sinh thiết để lấy một mẫu mô rồi quan sát dưới kính hiển vi. Đây là tiêu chuẩn quan trọng nhất để xác định chẩn đoán và cũng là cơ sở để lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.
Vì vậy, nếu một ngày bạn được thông báo có khối u, điều đầu tiên không nên làm là hoảng sợ, nhưng cũng không nên chủ quan. Điều cần làm là đến cơ sở y tế có chuyên khoa để được thăm khám đầy đủ, thực hiện những xét nghiệm cần thiết và tuân thủ kế hoạch theo dõi hoặc điều trị mà bác sĩ đề xuất. Chỉ khi biết rõ khối u thuộc loại nào, đang ở giai đoạn nào và có những đặc điểm sinh học gì thì chúng ta mới có thể đưa ra quyết định đúng đắn.
Hiểu được sự khác biệt giữa u lành tính và u ác tính giúp chúng ta tránh được hai thái cực rất phổ biến. Một bên là lo lắng quá mức chỉ vì phát hiện một khối u lành tính. Bên còn lại là xem nhẹ những dấu hiệu cảnh báo của ung thư vì nghĩ rằng khối u nào cũng không nguy hiểm. Kiến thức đúng không chỉ giúp giảm bớt nỗi sợ mà còn giúp mỗi người biết khi nào cần theo dõi, khi nào cần điều trị và khi nào cần hành động ngay để bảo vệ sức khỏe của chính mình.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét