"Ung thư" có lẽ là một trong những từ khiến con người sợ hãi nhất. Chỉ cần nghe bác sĩ thông báo một người mắc ung thư phổi, ung thư gan, ung thư vú hay ung thư đại trực tràng, rất nhiều người sẽ ngay lập tức nghĩ đến cái chết, đến những đợt hóa trị đau đớn hay những tháng ngày cuối đời. Chính vì nỗi sợ đó mà xung quanh căn bệnh này tồn tại vô số lời đồn, quan niệm sai lầm và cả những phương pháp điều trị thiếu cơ sở khoa học. Muốn phòng ngừa, phát hiện sớm và điều trị hiệu quả, trước hết chúng ta cần hiểu đúng bản chất của ung thư.
Cơ thể con người được cấu tạo từ hàng chục nghìn tỷ tế bào. Mỗi ngày, rất nhiều tế bào già đi và chết theo một chương trình đã được cơ thể "lập trình" sẵn, đồng thời các tế bào mới được tạo ra để thay thế. Đây là một quá trình diễn ra liên tục, có sự kiểm soát rất chặt chẽ. Có thể hình dung cơ thể giống như một thành phố khổng lồ, trong đó mỗi tế bào đều có nhiệm vụ riêng và phải tuân thủ những quy định chung. Khi một tế bào bị tổn thương về vật chất di truyền nhưng vẫn còn khả năng sửa chữa, cơ thể sẽ khắc phục sai sót đó. Nếu tổn thương quá nặng, tế bào sẽ tự chết để tránh gây hại cho toàn bộ cơ thể.
Ung thư xuất hiện khi một hoặc nhiều tế bào bị tích lũy các đột biến gen khiến chúng mất đi khả năng tuân thủ những quy luật bình thường. Những tế bào này không còn biết khi nào cần ngừng phân chia, không còn tự chết đúng lúc và cũng không còn đáp ứng với các tín hiệu kiểm soát từ cơ thể. Chúng liên tục sinh sôi, tạo thành một khối tế bào bất thường gọi là khối u. Theo thời gian, các tế bào này có thể xâm lấn vào mô lành xung quanh, phá hủy cấu trúc của cơ quan nơi chúng xuất hiện và thậm chí đi theo đường máu hoặc đường bạch huyết đến những cơ quan khác để hình thành các ổ ung thư mới. Quá trình này được gọi là di căn và là nguyên nhân khiến việc điều trị trở nên khó khăn hơn rất nhiều.
Không phải mọi khối u đều là ung thư. Trong y học, khối u được chia thành hai nhóm là u lành tính và u ác tính. U lành tính thường phát triển chậm, có ranh giới rõ, không xâm lấn mô xung quanh và không di căn đến các cơ quan khác. Ví dụ, u mỡ dưới da hay u xơ tử cung ở nhiều trường hợp chỉ cần theo dõi hoặc điều trị khi gây triệu chứng. Ngược lại, u ác tính, tức là ung thư, có khả năng phát triển không kiểm soát, xâm lấn các mô lân cận và di căn đến những vị trí xa như gan, phổi, xương hoặc não. Chính đặc điểm này khiến ung thư trở thành một bệnh lý nguy hiểm nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời.
Điều quan trọng cần hiểu là ung thư không phải là một bệnh duy nhất mà là tên gọi chung của hơn hai trăm loại bệnh khác nhau. Ung thư phổi khác hoàn toàn ung thư vú. Ung thư dạ dày có nguyên nhân, cách điều trị và tiên lượng khác ung thư tuyến giáp. Ngay trong cùng một cơ quan cũng có nhiều loại ung thư khác nhau. Chẳng hạn, ung thư phổi được chia thành ung thư phổi không tế bào nhỏ và ung thư phổi tế bào nhỏ, mỗi loại lại có đặc điểm sinh học, tốc độ tiến triển và phương pháp điều trị riêng. Vì vậy, không thể lấy kết quả điều trị của một bệnh nhân để áp dụng cho tất cả những người mắc ung thư khác.
Một quan niệm sai lầm khá phổ biến là ung thư xuất hiện rất đột ngột. Thực tế, phần lớn các bệnh ung thư phát triển trong nhiều năm, thậm chí hàng chục năm. Một tế bào bình thường phải trải qua quá trình tích lũy nhiều đột biến gen mới có thể trở thành tế bào ung thư. Trong suốt khoảng thời gian đó, người bệnh thường không có triệu chứng hoặc chỉ có những biểu hiện rất mơ hồ. Đây chính là lý do vì sao tầm soát và khám sức khỏe định kỳ có vai trò quan trọng. Khi phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm, nhiều loại ung thư như ung thư vú, ung thư cổ tử cung, ung thư đại trực tràng hay một số trường hợp ung thư phổi vẫn có cơ hội điều trị khỏi hoặc kiểm soát bệnh trong thời gian rất dài.
Cũng cần nhấn mạnh rằng ung thư không phải là bệnh truyền nhiễm. Việc ăn uống, sinh hoạt, bắt tay hay chăm sóc người mắc ung thư không làm lây bệnh sang người khác. Điều có thể lây là một số virus hoặc vi khuẩn làm tăng nguy cơ ung thư trong tương lai. Ví dụ, virus viêm gan B và virus viêm gan C làm tăng nguy cơ ung thư gan, virus HPV làm tăng nguy cơ ung thư cổ tử cung, ung thư hầu họng và một số ung thư vùng sinh dục, còn vi khuẩn Helicobacter pylori làm tăng nguy cơ ung thư dạ dày. Điều này có nghĩa là chúng ta phòng ngừa một số bệnh ung thư bằng cách phòng ngừa hoặc điều trị các tác nhân gây bệnh này, chứ không phải vì ung thư có khả năng lây từ người sang người.
Ngày nay, ung thư không còn đồng nghĩa với án tử như nhiều người vẫn nghĩ. Sự phát triển của y học đã mang đến rất nhiều phương pháp điều trị hiện đại như phẫu thuật ít xâm lấn, xạ trị chính xác, hóa trị thế hệ mới, điều trị nhắm trúng đích, miễn dịch trị liệu và các kỹ thuật cá thể hóa điều trị dựa trên đặc điểm di truyền của khối u. Rất nhiều bệnh nhân ung thư vú, ung thư tuyến giáp, ung thư đại trực tràng hay ung thư phổi nếu được phát hiện đúng thời điểm và điều trị theo phác đồ phù hợp vẫn có thể trở lại học tập, làm việc và sinh hoạt gần như bình thường trong nhiều năm.
Hiểu đúng về ung thư không làm chúng ta bớt xem thường căn bệnh này, mà giúp chúng ta bớt sợ hãi một cách mù quáng. Ung thư là một bệnh lý phức tạp nhưng không phải là không thể phòng ngừa, không phải lúc nào cũng không chữa được và cũng không phải mọi bệnh nhân đều có tiên lượng giống nhau. Kiến thức đúng chính là bước đầu tiên giúp mỗi người biết cách bảo vệ sức khỏe của bản thân, nhận diện sớm các dấu hiệu bất thường và lựa chọn những phương pháp điều trị dựa trên bằng chứng khoa học thay vì tin vào những lời quảng cáo hoặc truyền miệng thiếu căn cứ.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét