Trong số tất cả các cơ quan của cơ thể, não bộ có lẽ là thứ làm nên sự khác biệt lớn nhất giữa con người với thế giới xung quanh. Mọi suy nghĩ, cảm xúc, ký ức, quyết định và sáng tạo đều bắt nguồn từ khối mô mềm nặng khoảng một kilogram rưỡi nằm bên trong hộp sọ. Chúng ta thường dành nhiều sự quan tâm cho trái tim khi nghe về bệnh tim mạch, cho gan khi nhận kết quả xét nghiệm bất thường hay cho dạ dày khi xuất hiện những cơn đau. Thế nhưng não bộ, dù là trung tâm điều khiển gần như mọi hoạt động của cơ thể, lại thường ít được nghĩ đến trong câu chuyện dinh dưỡng hằng ngày.
Điều thú vị là não bộ chỉ chiếm khoảng hai phần trăm trọng lượng cơ thể nhưng lại tiêu thụ tới khoảng một phần năm tổng năng lượng mà cơ thể sử dụng mỗi ngày. Ngay cả khi chúng ta đang nghỉ ngơi, hàng tỷ tế bào thần kinh vẫn liên tục trao đổi tín hiệu, xử lý thông tin và duy trì các chức năng sống. Một cơ quan hoạt động với cường độ như vậy đòi hỏi nguồn cung cấp năng lượng và dưỡng chất ổn định trong suốt cuộc đời.
Tuy nhiên, cũng giống như nhiều chủ đề sức khỏe khác, dinh dưỡng cho não bộ thường bị bao phủ bởi vô số lời quảng cáo hấp dẫn. Người ta dễ dàng bắt gặp những thông tin khẳng định rằng một loại thực phẩm nào đó có thể làm tăng trí thông minh, cải thiện trí nhớ vượt trội hoặc giúp não bộ trẻ mãi không già. Những thông điệp ấy rất hấp dẫn bởi ai cũng mong muốn giữ được sự minh mẫn càng lâu càng tốt. Nhưng khoa học hiện đại cho thấy não bộ không được nuôi dưỡng bởi một thực phẩm thần kỳ nào cả. Điều thực sự quan trọng là mô hình ăn uống tổng thể được duy trì qua nhiều năm.
Não bộ phụ thuộc rất lớn vào hệ tuần hoàn để nhận oxy và chất dinh dưỡng. Điều đó có nghĩa rằng những gì tốt cho tim mạch thường cũng tốt cho não bộ. Một hệ mạch máu khỏe mạnh giúp đảm bảo các tế bào thần kinh luôn được cung cấp đầy đủ năng lượng. Ngược lại, tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn lipid máu hay béo phì không chỉ làm tăng nguy cơ bệnh tim mà còn ảnh hưởng đến sức khỏe não bộ trong dài hạn.
Nhiều nghiên cứu cho thấy những người duy trì chế độ ăn giàu rau xanh, trái cây, các loại đậu, ngũ cốc nguyên hạt và cá thường có nguy cơ suy giảm nhận thức thấp hơn khi về già. Những thực phẩm này cung cấp nhiều vitamin, khoáng chất và các hợp chất chống oxy hóa giúp bảo vệ tế bào thần kinh trước những tổn thương tích lũy theo thời gian. Não bộ là một cơ quan có nhu cầu oxy rất cao, vì vậy cũng đặc biệt dễ bị ảnh hưởng bởi các quá trình oxy hóa diễn ra trong cơ thể. Những hợp chất có nguồn gốc thực vật được cho là góp phần hỗ trợ cơ chế bảo vệ tự nhiên ấy.
Các loại cá, đặc biệt là cá biển, thường được nhắc đến khi nói về sức khỏe não bộ bởi chúng chứa nhiều acid béo omega 3. Đây là những thành phần quan trọng trong cấu trúc màng tế bào thần kinh. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa rằng chỉ cần ăn nhiều cá là có thể tăng cường trí nhớ một cách thần kỳ. Não bộ hoạt động dựa trên sự phối hợp của vô số yếu tố khác nhau, từ di truyền, giấc ngủ, vận động thể lực cho đến môi trường sống và hoạt động trí tuệ.
Có một điều đáng suy ngẫm là những yếu tố gây hại cho não bộ thường không được chú ý nhiều bằng những thực phẩm được cho là có lợi. Chế độ ăn quá nhiều đường, thực phẩm siêu chế biến và đồ uống có cồn không chỉ ảnh hưởng đến chuyển hóa mà còn có thể tác động bất lợi đến chức năng thần kinh trong dài hạn. Tương tự, tình trạng thừa cân, béo phì và các bệnh lý tim mạch cũng làm gia tăng nguy cơ suy giảm nhận thức khi tuổi tác tăng lên.
Bên cạnh đó, não bộ là cơ quan đặc biệt nhạy cảm với những gì diễn ra ngoài bàn ăn. Một người có chế độ dinh dưỡng hoàn hảo nhưng thường xuyên ngủ không đủ giấc sẽ khó duy trì được khả năng tập trung và ghi nhớ tối ưu. Giấc ngủ là khoảng thời gian não bộ sắp xếp lại thông tin, củng cố ký ức và loại bỏ nhiều sản phẩm chuyển hóa tích tụ trong quá trình hoạt động. Vận động thể lực cũng đóng vai trò quan trọng không kém khi giúp cải thiện tuần hoàn máu và hỗ trợ nhiều chức năng thần kinh.
Có lẽ một trong những quan niệm sai lầm phổ biến nhất là cho rằng não bộ chỉ cần được quan tâm khi tuổi đã cao. Trên thực tế, những gì diễn ra trong độ tuổi ba mươi, bốn mươi hoặc năm mươi có thể ảnh hưởng đến sức khỏe nhận thức hàng chục năm sau đó. Bộ não của tuổi già được xây dựng từ những thói quen của tuổi trẻ và tuổi trung niên.
Khi nói về dược thiện cho não bộ, mục tiêu không phải là trở nên thông minh hơn chỉ sau vài bữa ăn. Mục tiêu là tạo điều kiện để cơ quan quan trọng nhất của cơ thể duy trì khả năng hoạt động hiệu quả trong suốt cuộc đời. Một chế độ ăn đa dạng, cân bằng, giàu thực phẩm tự nhiên, kết hợp với giấc ngủ đầy đủ, vận động thường xuyên và việc duy trì các hoạt động học tập, đọc sách, giao tiếp xã hội chính là nền tảng vững chắc nhất cho sức khỏe não bộ.
Bộ não là nơi lưu giữ ký ức về những người thân yêu, những cuốn sách đã đọc, những chuyến đi đã trải qua và cả những ước mơ còn đang theo đuổi. Có lẽ vì thế mà việc chăm sóc não bộ không chỉ là bảo vệ một cơ quan sinh học. Đó còn là cách gìn giữ những điều làm nên chính con người chúng ta. Và hành trình ấy, cũng như nhiều hành trình sức khỏe khác, bắt đầu từ những lựa chọn rất bình thường trên bàn ăn mỗi ngày.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét