Đây có lẽ là một trong những câu hỏi mà bác sĩ ung thư nhận được nhiều nhất. Chỉ cần một người được chẩn đoán mắc ung thư thì ngay lập tức sẽ có rất nhiều lời khuyên từ người thân, bạn bè hoặc trên mạng xã hội rằng phải cắt hoàn toàn đường vì "đường nuôi tế bào ung thư". Không ít bệnh nhân bỏ hẳn cơm, hoa quả và sữa vì lo sợ chỉ cần ăn một chút đường thì khối u sẽ lớn nhanh hơn. Có người sụt cân rất nhiều chỉ trong vài tháng không phải vì ung thư tiến triển mà vì chế độ ăn quá kiêng khem. Điều đáng tiếc là quan niệm này chỉ đúng một phần nhưng lại bị diễn giải theo cách khiến nhiều người hiểu sai.
Điều đầu tiên cần khẳng định là tế bào ung thư có sử dụng glucose để tạo năng lượng. Tuy nhiên đây không phải là đặc điểm riêng của tế bào ung thư. Hầu như mọi tế bào trong cơ thể đều cần glucose để duy trì hoạt động. Tế bào não phụ thuộc rất nhiều vào glucose để hoạt động bình thường. Hồng cầu gần như chỉ sử dụng glucose làm nguồn năng lượng. Tế bào cơ, tế bào gan và nhiều cơ quan khác cũng cần glucose để thực hiện chức năng của mình. Vì vậy nếu nói đường nuôi ung thư thì cũng phải hiểu rằng đường đồng thời nuôi tất cả các tế bào khỏe mạnh trong cơ thể.
Vậy tại sao lại xuất hiện quan niệm rằng đường làm ung thư phát triển? Nguyên nhân đến từ một đặc điểm rất thú vị của sinh học tế bào ung thư. So với tế bào bình thường, nhiều tế bào ung thư tiêu thụ glucose nhiều hơn. Hiện tượng này được gọi là hiệu ứng Warburg. Ngay cả khi có đủ oxy, nhiều tế bào ung thư vẫn ưu tiên chuyển hóa glucose theo con đường đường phân để tạo năng lượng và tạo ra các nguyên liệu phục vụ cho quá trình phân chia rất nhanh của chúng. Chính vì hấp thu glucose mạnh hơn nên khi chụp PET/CT bằng chất đánh dấu phóng xạ gắn với một phân tử glucose, nhiều khối ung thư sẽ hiện lên rất rõ trên hình ảnh. Tuy nhiên điều này không có nghĩa chỉ cần ngừng ăn đường thì tế bào ung thư sẽ chết.
Thực tế cơ thể có nhiều cơ chế để duy trì nồng độ glucose trong máu ở mức ổn định. Nếu bạn không ăn đường hoặc không ăn cơm trong vài ngày thì gan sẽ phân giải glycogen dự trữ để tạo glucose. Khi lượng glycogen cạn dần cơ thể tiếp tục tạo glucose mới từ protein và một số chất khác thông qua quá trình tân tạo đường. Những cơ chế này giúp não và các cơ quan quan trọng luôn có đủ năng lượng để hoạt động. Điều đó cũng có nghĩa là không thể làm tế bào ung thư bị "bỏ đói" đơn giản bằng cách ngừng ăn đường.
Nhiều bệnh nhân vì quá lo sợ nên loại bỏ gần như toàn bộ tinh bột khỏi khẩu phần ăn. Họ không ăn cơm, không ăn bún, không ăn khoai, không ăn trái cây và chỉ ăn rất ít trong thời gian dài. Hậu quả là cân nặng giảm nhanh, khối cơ bị mất đi và cơ thể trở nên suy kiệt. Trong ung thư học, suy dinh dưỡng là một yếu tố làm giảm khả năng chịu đựng hóa trị, xạ trị và phẫu thuật. Người bệnh thiếu năng lượng và thiếu protein thường hồi phục chậm hơn, dễ nhiễm trùng hơn và chất lượng cuộc sống cũng giảm đáng kể. Nói cách khác, việc cắt bỏ hoàn toàn đường khi không có chỉ định không làm ung thư biến mất nhưng lại có thể khiến người bệnh yếu đi trước khi khối u bị kiểm soát.
Điều đó không có nghĩa là chúng ta nên ăn thật nhiều đồ ngọt. Chế độ ăn quá nhiều đường bổ sung như nước ngọt có gas, trà sữa, bánh kẹo hoặc các loại đồ uống chứa nhiều siro fructose có thể dẫn đến thừa cân và béo phì. Béo phì là yếu tố làm tăng nguy cơ mắc nhiều loại ung thư như ung thư đại trực tràng, ung thư nội mạc tử cung, ung thư thực quản đoạn thấp, ung thư gan sau gan nhiễm mỡ không do rượu, ung thư thận và ung thư vú sau mãn kinh. Như vậy điều đáng lo không phải là một thìa đường làm khối u lớn lên ngay lập tức mà là chế độ ăn kéo dài trong nhiều năm góp phần tạo ra môi trường thuận lợi cho bệnh xuất hiện.
Một vấn đề khác cũng cần được nhắc đến là tình trạng tăng đường huyết ở bệnh nhân đái tháo đường. Đường huyết cao kéo dài có thể làm tăng nguy cơ biến chứng tim mạch, tổn thương thận và nhiều bệnh lý khác. Một số nghiên cứu cũng cho thấy tình trạng tăng insulin và kháng insulin có liên quan đến nguy cơ của một số bệnh ung thư. Tuy nhiên điều này hoàn toàn khác với quan niệm chỉ cần ăn một miếng bánh ngọt là tế bào ung thư sẽ phát triển nhanh hơn. Người mắc ung thư đồng thời mắc đái tháo đường vẫn cần kiểm soát đường huyết tốt theo hướng dẫn của bác sĩ nội tiết nhưng không nên tự ý áp dụng những chế độ ăn cực đoan.
Trong thực hành lâm sàng, mục tiêu dinh dưỡng của bệnh nhân ung thư là cung cấp đủ năng lượng, đủ protein và đầy đủ vitamin cùng khoáng chất để duy trì cân nặng, bảo tồn khối cơ và giúp cơ thể có đủ điều kiện đáp ứng với điều trị. Tinh bột vẫn là một phần quan trọng của khẩu phần ăn. Điều cần ưu tiên là các nguồn carbohydrate lành mạnh như gạo, yến mạch, khoai, ngô, các loại đậu và trái cây tươi với lượng phù hợp. Đồng thời nên hạn chế đồ uống có nhiều đường và các thực phẩm siêu chế biến chứa quá nhiều năng lượng nhưng giá trị dinh dưỡng thấp.
Điều đáng tiếc là trên mạng xã hội vẫn có rất nhiều lời quảng cáo khẳng định chỉ cần cắt đường tuyệt đối là có thể chữa khỏi ung thư. Cho đến nay chưa có bằng chứng khoa học đáng tin cậy nào chứng minh một chế độ ăn không có đường có thể tiêu diệt tế bào ung thư hoặc thay thế các phương pháp điều trị như phẫu thuật, hóa trị, xạ trị, điều trị nhắm trúng đích hay miễn dịch trị liệu. Ngược lại, nhiều bệnh nhân đã phải nhập viện trong tình trạng suy kiệt vì áp dụng những chế độ ăn quá khắt khe dựa trên những lời truyền miệng không có cơ sở khoa học.
Ung thư là một bệnh lý rất phức tạp. Sự phát triển của khối u phụ thuộc vào hàng loạt yếu tố như đột biến gen, khả năng tạo mạch máu mới, sự né tránh hệ miễn dịch và nhiều cơ chế sinh học khác. Không có một loại thực phẩm nào có thể nuôi khối u phát triển ngay lập tức cũng không có một loại thực phẩm nào có thể làm khối u biến mất chỉ sau vài tuần. Điều thực sự giúp người bệnh cải thiện tiên lượng vẫn là điều trị đúng phác đồ kết hợp với một chế độ dinh dưỡng cân đối và khoa học.
Nếu phải tóm tắt vấn đề này trong một câu thì có thể nói rằng đường không phải là "thức ăn riêng" của tế bào ung thư. Glucose là nguồn năng lượng cần thiết cho toàn bộ cơ thể. Điều quan trọng không phải là loại bỏ hoàn toàn đường mà là xây dựng một chế độ ăn hợp lý, hạn chế đường bổ sung, duy trì cân nặng phù hợp và bảo đảm cơ thể luôn có đủ dinh dưỡng để đồng hành cùng quá trình điều trị. Hiểu đúng về dinh dưỡng sẽ giúp người bệnh tránh được những chế độ ăn cực đoan và tập trung vào những biện pháp đã được khoa học chứng minh là thực sự mang lại lợi ích.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét