Có một vùng trên cơ thể rất kỳ lạ: nó vừa là nơi đi qua của hơi thở, thức ăn, tiếng nói, vừa là “ngã tư” của rất nhiều cấu trúc quan trọng như khí quản, thực quản, tuyến giáp, hạch bạch huyết, mạch máu và thần kinh. Đó là vùng cổ. Nhưng cũng chính vì quá quen thuộc, những thay đổi ở cổ thường bị xem nhẹ.
Khàn tiếng được cho là do thời tiết. Nuốt nghẹn nghĩ là viêm họng. Một khối nhỏ ở cổ tự nhủ chắc hạch viêm. Cảm giác vướng cổ được đổ lỗi cho stress hoặc “nóng trong”. Và rất nhiều trường hợp, những giải thích ấy đúng. Nhưng không phải lúc nào cũng vậy.
Trong thực hành lâm sàng, vùng cổ là nơi chứa rất nhiều tín hiệu sớm của bệnh lý hô hấp, nội tiết, tiêu hoá và ung thư đầu cổ. Điều đáng nói là cơ thể hiếm khi gửi tín hiệu bằng đau dữ dội ngay từ đầu. Nó thường bắt đầu bằng những thay đổi nhỏ, âm thầm và đủ mơ hồ để người ta trì hoãn việc để ý đến chúng.
Một người nói khàn hơn trước. Một cảm giác nuốt vướng rất nhẹ. Một chiếc cổ hơi to hơn nhưng không đau. Một khối nhỏ mới xuất hiện mà tưởng “để xem vài hôm có hết không”. Điều quan trọng không phải là triệu chứng ấy có đáng sợ hay không, mà là nó đang thay đổi như thế nào.
Khàn tiếng là một ví dụ rất điển hình. Hầu như ai cũng từng khàn tiếng sau khi nói nhiều, hò hét, mất ngủ hoặc viêm đường hô hấp trên. Những trường hợp như vậy thường cải thiện dần theo thời gian. Giọng nói nghỉ ngơi vài ngày, uống đủ nước, viêm giảm thì tiếng nói cũng trở lại.
Nhưng trong y học về hô hấp và đầu cổ, điều khiến bác sĩ chú ý không phải là một cơn khàn tiếng thoáng qua, mà là khàn tiếng kéo dài không giải thích được, đặc biệt khi nó xuất hiện ở người hút thuốc, uống rượu thường xuyên hoặc có yếu tố nguy cơ khác.
Giọng nói thực chất là sản phẩm của dây thanh quản rung lên khi không khí đi qua. Nghĩa là bất kỳ điều gì ảnh hưởng đến thanh quản đều có thể làm thay đổi giọng nói. Đôi khi chỉ là viêm thanh quản kéo dài hoặc trào ngược acid lên vùng họng. Nhưng cũng có khi, một tổn thương nhỏ ở dây thanh đã âm thầm làm thay đổi âm sắc của giọng nói từ rất sớm.
Điều thú vị là người thân đôi khi nhận ra trước chính người bệnh. “Dạo này giọng anh khác quá.” “Sao nói nghe khàn mãi vậy?” Những câu nói tưởng vu vơ ấy đôi khi lại là dấu hiệu đáng để chú ý hơn chúng ta nghĩ.
Rồi đến nuốt nghẹn, một cảm giác rất khó mô tả nhưng cực kỳ quan trọng. Có người diễn tả như có gì mắc ở cổ. Có người thấy thức ăn xuống chậm hơn. Có người uống nước bình thường nhưng nuốt đồ đặc bắt đầu khó. Ban đầu triệu chứng thường nhẹ đến mức người ta chỉ ăn chậm lại, uống thêm nước hoặc đổi cách nhai.
Điều khiến nuốt nghẹn đáng quan tâm không nằm ở cảm giác vướng, mà nằm ở mẫu hình của nó. Nuốt nghẹn tăng dần theo thời gian khác hoàn toàn với cảm giác nghẹn thoáng qua khi stress. Nghẹn với thức ăn đặc trước rồi đến nước sau mang ý nghĩa khác với khó nuốt ngay từ đầu ở cả hai loại. Có những trường hợp nguyên nhân đơn giản chỉ là viêm, co thắt hoặc trào ngược dạ dày thực quản. Nhưng cũng có những tình huống, đặc biệt khi nghẹn tăng dần, sụt cân hoặc đau khi nuốt đi kèm, cơ thể đang muốn nói điều gì đó lớn hơn, ung thư thực quản là một trong số đó.
Một triệu chứng khác rất hay bị bỏ qua là cảm giác vướng cổ kéo dài. Nhiều người mô tả như có cục gì đó mắc ở họng dù nuốt không thấy đau. Họ cố khạc liên tục, uống nước liên tục nhưng cảm giác ấy vẫn tồn tại. Trong thực hành lâm sàng, triệu chứng này có thể xuất phát từ rất nhiều nguyên nhân, từ trào ngược vùng họng thanh quản, rối loạn cơ vùng hầu họng, tuyến giáp cho đến các tổn thương thực thể cần đánh giá kỹ hơn.
Nếu thanh quản ảnh hưởng đến giọng nói, thì tuyến giáp lại âm thầm thay đổi hình dáng vùng cổ. Tuyến giáp là một cơ quan nhỏ hình cánh bướm nằm ở trước cổ, nhưng vai trò của nó lớn hơn rất nhiều kích thước thật. Nó tham gia điều hoà chuyển hoá, nhịp tim, nhiệt độ cơ thể, năng lượng và nhiều hoạt động sống khác. Điều đặc biệt là tuyến giáp có thể thay đổi trong nhiều tháng hoặc nhiều năm trước khi gây triệu chứng rõ rệt. Có người phát hiện vì cổ to lên. Có người vô tình thấy một khối nhỏ khi soi gương. Có người cảm giác cổ dày hơn khi mặc áo cổ cao. Có người thấy hồi hộp, run tay, sút cân hoặc ngược lại là mệt mỏi, tăng cân, lạnh nhiều mà không hiểu vì sao. Một chiếc cổ thay đổi đôi khi không chỉ là chuyện hình dáng, mà là tín hiệu của nội tiết đang thay đổi bên trong.
Trong chuyên ngành hô hấp và ung thư, có một chi tiết đặc biệt quan trọng: khối vùng cổ. Không phải mọi khối ở cổ đều đáng sợ. Rất nhiều trường hợp đơn giản là hạch phản ứng sau viêm họng, viêm răng miệng hoặc nhiễm trùng. Nhưng một khối xuất hiện kéo dài, không đau, to dần hoặc cứng hơn theo thời gian luôn là điều không nên bỏ mặc. Bởi vùng cổ giống như “trạm trung chuyển” của hệ bạch huyết vùng đầu mặt cổ, tuyến giáp, phổi và nhiều cơ quan khác. Có những bệnh lý bên trong biểu hiện đầu tiên không phải bằng đau, mà bằng một khối nhỏ vô tình sờ thấy khi rửa mặt hoặc cạo râu.
Điều đáng chú ý nhất của vùng cổ là: rất nhiều thay đổi ban đầu không đau. Và chính sự không đau ấy khiến người ta dễ chủ quan nhất. Không đau nên để sau. Không khó chịu nhiều nên chờ thêm. Không ảnh hưởng sinh hoạt nên nghĩ chắc sẽ tự hết.
Nhưng cơ thể thường không thay đổi vô cớ. Nó để lại những tín hiệu nhỏ trước khi vấn đề đủ lớn để không thể bỏ qua nữa.
Trong việc tự khám cơ thể, vùng cổ là nơi rất đáng được quan sát định kỳ. Giọng nói có thay đổi không. Có cảm giác nuốt khác trước không. Có khối mới xuất hiện không. Cổ có cân xứng như trước không. Những điều nhỏ ấy đôi khi mang nhiều thông tin hơn ta tưởng.
Lần tới hãy để ý hơn vùng cổ của mình nhé, xem cơ thể đang muốn nói điều gì với bạn!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét