Có một nơi trên cơ thể mà chúng ta sử dụng mỗi ngày, nhìn thấy mỗi ngày, nhưng lại hiếm khi thật sự quan sát: khoang miệng.
Chúng ta dùng miệng để ăn, để nói, để cười, để giao tiếp với thế giới. Nhưng trong y học, miệng còn là một vùng phản chiếu rất đặc biệt của sức khoẻ toàn thân. Nhiều bệnh lý không bắt đầu bằng đau ngực, khó thở hay sốt cao, mà đôi khi chỉ âm thầm biểu hiện bằng một hơi thở khác lạ, một vết loét lâu lành, một chiếc lưỡi đổi màu hay lợi dễ chảy máu hơn trước.
Điều thú vị là phần lớn những thay đổi ấy thường bị hợp lý hoá rất nhanh.“Chắc nóng trong thôi.” “Thiếu ngủ ấy mà.” “Đánh răng kỹ hơn chắc hết.” Đôi khi đúng. Nhưng đôi khi, khoang miệng đang làm điều mà cơ thể vẫn thường làm mỗi khi có vấn đề: để lại những dấu vết nhỏ trước khi triệu chứng lớn xuất hiện.
Một trong những thay đổi dễ nhận thấy nhất là hơi thở. Thật ra, ai cũng từng có hơi thở có mùi vào buổi sáng, sau một bữa ăn nhiều gia vị hoặc những ngày vệ sinh răng miệng chưa tốt. Điều đó hoàn toàn bình thường. Nhưng nếu hơi thở có mùi kéo dài, đặc biệt dù đã chăm sóc răng miệng tốt mà không cải thiện, câu chuyện bắt đầu đáng suy nghĩ hơn.
Bởi hơi thở không chỉ đến từ khoang miệng. Một mùi hôi dai dẳng có thể liên quan đến viêm lợi, sâu răng, viêm quanh chân răng hoặc viêm amidan hốc mủ. Nhưng đôi khi, nguồn gốc lại nằm sâu hơn ở thực quản, dạ dày hoặc chuyển hoá toàn thân. Có những người bị trào ngược dạ dày thực quản, acid và dịch vị lên cao không chỉ gây nóng rát sau xương ức mà còn tạo ra cảm giác đắng miệng, hôi miệng kéo dài, đặc biệt vào buổi sáng.
Trong nội khoa, hơi thở đôi khi còn mang “mùi của bệnh”. Người tăng đường huyết nặng có thể có hơi thở ngọt hoặc mùi giống trái cây lên men. Người suy thận có thể có mùi khai nhẹ trong hơi thở. Gan, chuyển hoá, tiêu hoá… tất cả đôi khi đều để lại dấu vết rất âm thầm trong cách chúng ta thở ra.
Nếu hơi thở là “không khí” của khoang miệng, thì lưỡi giống như một tấm bản đồ nhỏ của cơ thể. Một chiếc lưỡi bình thường thường có màu hồng nhạt, bề mặt tương đối đều, phủ lớp rêu mỏng tự nhiên. Nhưng khi cơ thể thay đổi, lưỡi thường không đứng ngoài cuộc.
Có những người thấy lưỡi trở nên nhợt nhạt hơn trước. Điều này đôi khi phản ánh thiếu máu hoặc thiếu sắt kéo dài. Một số trường hợp lưỡi đỏ bóng bất thường, cảm giác rát nhẹ hoặc mất gai lưỡi lại khiến bác sĩ nghĩ đến thiếu vitamin nhóm B, đặc biệt ở người ăn uống kém hoặc rối loạn hấp thu kéo dài.
Một chiếc lưỡi quá khô, dính hoặc nứt nẻ kéo dài cũng có thể phản ánh tình trạng mất nước, đái tháo đường hoặc rối loạn tuyến nước bọt. Điều thú vị là cơ thể thường không nói lớn. Nó thay đổi từ từ, đến mức người ta quen với cảm giác ấy mà không nhận ra nó đã khác đi từ bao giờ.
Lợi cũng là một vùng thường xuyên bị bỏ qua. Đa số mọi người chỉ để ý khi đau hoặc chảy máu rõ. Nhưng lợi là một mô rất “nhạy” với sức khoẻ tổng thể. Lợi dễ sưng đỏ, chảy máu khi đánh răng có thể chỉ là viêm lợi đơn thuần do vệ sinh chưa tốt. Tuy nhiên, khi tình trạng này kéo dài, tái đi tái lại hoặc đi kèm hơi thở hôi dai dẳng, đó có thể là dấu hiệu của viêm nha chu mạn tính, một tình trạng ảnh hưởng không chỉ đến răng mà còn liên quan đến viêm toàn thân nhiều hơn chúng ta nghĩ.
Điều ít người biết là bệnh lý chuyển hoá như đái tháo đường cũng có thể biểu hiện ở lợi trước khi được chẩn đoán. Người bệnh dễ viêm lợi hơn, chậm lành hơn, dễ nhiễm trùng vùng miệng hơn. Đôi khi, chiếc bàn chải đánh răng đầy máu mỗi sáng lại là dấu hiệu của một vấn đề lớn hơn nhiều.
Một triệu chứng gần như ai cũng từng trải qua là nhiệt miệng. Một vết loét nhỏ nhưng đau rát đến mức ăn uống trở nên khó chịu. Phần lớn nhiệt miệng là lành tính và tự khỏi sau vài ngày đến một, hai tuần. Stress, thiếu ngủ, cọ xát niêm mạc hoặc thiếu vitamin đều có thể góp phần tạo ra chúng.
Nhưng điều quan trọng không nằm ở việc có loét hay không, mà là vết loét ấy biểu hiện và tiến triển như thế nào. Một vết loét tái đi tái lại liên tục, ngày càng nhiều hơn hoặc đặc biệt là một tổn thương không lành sau nhiều tuần, có bờ cứng, dễ chảy máu hoặc đau kéo dài, là loại tín hiệu không nên xem nhẹ. Trong y học ung thư đầu cổ, nhiều trường hợp ban đầu chỉ là “vết nhiệt miệng mãi không khỏi” mà người bệnh trì hoãn kiểm tra quá lâu.
Miệng cũng có thể phản ánh những thay đổi sâu hơn của hệ tiêu hoá. Người bị trào ngược dạ dày thực quản thường có cảm giác chua miệng, nóng rát vùng cổ họng, đắng miệng buổi sáng hoặc khàn tiếng kéo dài mà không rõ nguyên nhân. Điều đặc biệt là nhiều người không hề có đau dạ dày rõ rệt, khiến họ khó liên hệ triệu chứng vùng miệng với nguồn gốc thật sự nằm sâu hơn phía dưới.
Có một điều rất thú vị trong y học: bác sĩ thường nhìn miệng rất kỹ không chỉ vì răng hay họng. Họ nhìn màu sắc niêm mạc, độ ẩm, hình dạng lưỡi, lợi, mùi hơi thở, các tổn thương nhỏ mà người bệnh không để ý. Bởi đôi khi, khoang miệng là nơi bệnh lý toàn thân “ghé qua” đầu tiên trước khi để lại dấu vết ở nơi khác.
Trong việc tự khám cơ thể, miệng là vùng rất dễ quan sát nhưng thường bị bỏ quên. Không cần soi xét quá mức hay nhìn đâu cũng thấy bệnh, chỉ đơn giản là để ý xem hơi thở có khác đi không, lưỡi có thay đổi không, lợi có dễ chảy máu không, có tổn thương nào kéo dài bất thường không. Cơ thể rất hiếm khi thay đổi mà không để lại dấu hiệu.
Và đôi khi, dấu hiệu ấy nằm ngay trong chiếc gương buổi sáng, liệu có điều gì đang khác đi không?
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét