Trong suy nghĩ của nhiều người, bệnh tật thường đến từ những tác nhân bên ngoài như vi khuẩn, virus, ô nhiễm môi trường hay yếu tố di truyền. Điều đó hoàn toàn đúng, nhưng chưa đủ. Thực tế, một trong những nguyên nhân quan trọng nhất của các bệnh mạn tính hiện nay lại đến từ những lựa chọn rất quen thuộc trong cuộc sống hằng ngày. Điều đáng nói là những lựa chọn ấy thường không gây ra hậu quả ngay lập tức. Chúng âm thầm tác động lên cơ thể qua từng bữa ăn, từng ngày, từng tháng và từng năm, cho đến khi một căn bệnh nào đó xuất hiện.
Nếu như ở các thế kỷ trước, con người lo lắng vì thiếu ăn thì ở thời đại ngày nay, chúng ta lại phải đối mặt với một nghịch lý khác. Thực phẩm ngày càng phong phú, dễ tiếp cận và ngon miệng hơn, nhưng tỷ lệ mắc các bệnh như tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh tim mạch, béo phì và nhiều loại ung thư cũng không ngừng gia tăng. Trong rất nhiều yếu tố liên quan, đường, muối, thực phẩm siêu chế biến và rượu bia được xem là những nhân vật quen thuộc nhưng cũng đầy tai tiếng trong câu chuyện sức khỏe hiện đại.
Đường là một ví dụ điển hình. Cơ thể con người cần năng lượng để hoạt động và đường là một trong những nguồn cung cấp năng lượng đó. Tuy nhiên, vấn đề không nằm ở bản thân đường mà nằm ở số lượng mà chúng ta tiêu thụ. Chưa bao giờ con người tiếp xúc với nhiều đường như hiện nay. Đường không chỉ có trong bánh kẹo mà còn xuất hiện trong nước ngọt, trà sữa, nước ép đóng chai, ngũ cốc ăn sáng, sữa có hương vị và vô số loại thực phẩm chế biến khác. Khi lượng đường tiêu thụ vượt quá nhu cầu thực tế của cơ thể, phần năng lượng dư thừa sẽ được tích lũy dưới dạng mỡ. Theo thời gian, điều này góp phần làm tăng nguy cơ béo phì, kháng insulin, đái tháo đường type 2 và nhiều bệnh lý chuyển hóa khác. Điều đáng lo ngại là phần lớn lượng đường được tiêu thụ hiện nay đến từ những sản phẩm mà nhiều người không hề nghĩ rằng chúng chứa quá nhiều đường.
Nếu đường là kẻ thù của chuyển hóa thì muối lại là gánh nặng đối với hệ tim mạch. Natri trong muối có vai trò quan trọng đối với hoạt động của cơ thể, nhưng khi được tiêu thụ quá mức, nó làm tăng nguy cơ tăng huyết áp và kéo theo nhiều hậu quả nghiêm trọng khác. Điều đáng nói là lượng muối mà chúng ta ăn mỗi ngày không chỉ đến từ hạt muối được nêm vào thức ăn. Nước mắm, nước tương, mì ăn liền, đồ hộp, thực phẩm chế biến sẵn và nhiều món ăn quen thuộc khác đều chứa lượng natri đáng kể. Không ít người cho rằng mình ăn nhạt nhưng thực tế tổng lượng muối đưa vào cơ thể vẫn vượt xa khuyến nghị. Huyết áp không tăng lên chỉ sau một bữa ăn nhiều muối, nhưng hàng nghìn bữa ăn như vậy trong nhiều năm có thể âm thầm làm tổn thương mạch máu, tim và thận.
Một khái niệm còn khá mới với nhiều người nhưng đang ngày càng được các nhà khoa học quan tâm là thực phẩm siêu chế biến. Đây là những sản phẩm được sản xuất công nghiệp với nhiều công đoạn xử lý, thường chứa các thành phần ít hoặc không còn giữ được cấu trúc tự nhiên ban đầu của thực phẩm. Chúng thường được bổ sung thêm đường, muối, chất béo, hương liệu, chất tạo màu và nhiều phụ gia khác nhằm kéo dài thời gian bảo quản hoặc tăng sức hấp dẫn. Điều khiến thực phẩm siêu chế biến trở nên phổ biến là sự tiện lợi. Chỉ cần vài phút, thậm chí vài giây, chúng ta đã có thể có một bữa ăn hoặc một món ăn vặt sẵn sàng để sử dụng. Tuy nhiên, ngày càng nhiều nghiên cứu cho thấy việc tiêu thụ thường xuyên các thực phẩm này có liên quan đến nguy cơ gia tăng của béo phì, bệnh tim mạch, đái tháo đường, một số loại ung thư và tử vong sớm. Cơ thể con người được tiến hóa để thích nghi với thực phẩm tự nhiên, không phải với những sản phẩm công nghiệp được thiết kế để kích thích vị giác tối đa.
Trong số những yếu tố nguy cơ liên quan đến ăn uống, rượu bia có lẽ là thứ thường bị đánh giá thấp nhất. Trong nhiều nền văn hóa, rượu bia được xem là biểu tượng của sự giao lưu, kết nối và niềm vui. Không ít người vẫn tin rằng uống một chút rượu mỗi ngày là tốt cho sức khỏe. Tuy nhiên, những bằng chứng khoa học ngày càng rõ ràng cho thấy không có mức tiêu thụ rượu bia nào hoàn toàn an toàn đối với sức khỏe. Rượu bia làm tăng nguy cơ mắc nhiều bệnh lý khác nhau, từ bệnh gan, tăng huyết áp, đột quỵ cho đến nhiều loại ung thư. Điều đáng chú ý là tác hại của rượu bia không chỉ xuất hiện ở những người nghiện rượu nặng mà còn có thể tích lũy dần theo thời gian ở những người sử dụng thường xuyên với lượng được cho là vừa phải.
Khi nói đến dinh dưỡng, nhiều người luôn tìm kiếm những thực phẩm có thể giúp cơ thể khỏe mạnh hơn. Điều đó là cần thiết, nhưng đôi khi câu hỏi quan trọng hơn lại là chúng ta nên giảm bớt điều gì. Sức khỏe không chỉ được xây dựng bằng những gì được thêm vào mà còn được bảo vệ bằng những gì được hạn chế. Một chế độ ăn tốt không nhất thiết phải bao gồm những nguyên liệu đắt tiền hay những món ăn đặc biệt. Đôi khi, nó đơn giản là việc giảm bớt lượng đường trong ly nước hằng ngày, nêm nhạt hơn một chút trong mỗi bữa ăn, ưu tiên thực phẩm tươi thay vì thực phẩm đóng gói và biết nói không với những cuộc vui mà rượu bia trở thành thói quen.
Nhiều căn bệnh không xuất hiện vì một bữa ăn duy nhất. Chúng là kết quả của những lựa chọn được lặp lại trong suốt nhiều năm. Tin tốt là sức khỏe cũng được xây dựng theo cách tương tự. Những thay đổi nhỏ nhưng được duy trì bền bỉ thường tạo ra giá trị lớn hơn rất nhiều so với những nỗ lực ngắn hạn và nhất thời. Bàn ăn mỗi ngày có thể là nơi nuôi dưỡng sức khỏe, nhưng cũng có thể là nơi gieo mầm cho bệnh tật. Điều đó phụ thuộc vào những lựa chọn mà chúng ta thực hiện từ hôm nay.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét