Nếu quay ngược thời gian khoảng ba hoặc bốn thập kỷ, bữa cơm của nhiều gia đình Việt Nam thường khá đơn giản. Một bát cơm, một đĩa rau, một bát canh và một chút thức ăn mặn đã đủ cho cả gia đình quây quần bên mâm cơm. Thịt cá không phải lúc nào cũng xuất hiện với số lượng nhiều. Bánh kẹo, nước ngọt hay đồ ăn nhanh còn là những thứ khá xa lạ đối với phần lớn người dân. Cuộc sống khi đó còn nhiều khó khăn, tình trạng thiếu dinh dưỡng vẫn là vấn đề đáng lo ngại ở nhiều nơi, những căn bệnh như béo phì, đái tháo đường type 2 hay gan nhiễm mỡ chưa phổ biến như hiện nay.
Ngày nay, bức tranh ấy đã thay đổi rất nhiều. Việt Nam đang trải qua một trong những giai đoạn chuyển đổi dinh dưỡng nhanh nhất trong lịch sử. Thu nhập tăng lên giúp người dân có điều kiện tiếp cận với nguồn thực phẩm đa dạng hơn. Điều đó mang lại nhiều lợi ích rõ ràng, đặc biệt trong việc cải thiện tình trạng suy dinh dưỡng và nâng cao chất lượng cuộc sống. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển ấy, khẩu phần ăn của người Việt cũng đang thay đổi theo hướng mà không phải lúc nào cũng có lợi cho sức khỏe.
Trong nhiều gia đình, lượng thịt tiêu thụ ngày càng tăng trong khi rau xanh lại có xu hướng giảm dần. Các loại đồ uống có đường xuất hiện ngày càng thường xuyên trong cuộc sống hằng ngày. Trẻ em lớn lên cùng nước ngọt, trà sữa, bánh kẹo và đồ ăn nhanh. Người trưởng thành bận rộn hơn, ít thời gian nấu nướng hơn nên dễ lựa chọn các thực phẩm chế biến sẵn hoặc những bữa ăn tiện lợi nhưng nghèo giá trị dinh dưỡng. Những món ăn truyền thống được thay thế bởi các sản phẩm công nghiệp chứa nhiều đường, muối và chất béo hơn mức cần thiết.
Nếu nhìn vào mô hình bệnh tật hiện nay, chúng ta sẽ thấy một sự thay đổi rất đáng chú ý. Trong khi các bệnh nhiễm trùng từng là mối đe dọa hàng đầu trong quá khứ thì ngày nay các bệnh không lây nhiễm đang trở thành gánh nặng lớn đối với hệ thống y tế và xã hội. Tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh tim mạch, đột quỵ, bệnh thận mạn, gan nhiễm mỡ và nhiều loại ung thư đang xuất hiện với tần suất ngày càng cao. Đây không phải là những căn bệnh xuất hiện một cách ngẫu nhiên. Chúng phản ánh phần nào những thay đổi trong cách chúng ta ăn uống, vận động và sinh hoạt suốt nhiều năm trước đó.
Một trong những ví dụ rõ ràng nhất là bệnh đái tháo đường type 2. Trước đây, đây được xem là bệnh của tuổi già. Hiện nay, các bác sĩ ngày càng gặp nhiều bệnh nhân ở độ tuổi còn rất trẻ. Tương tự, tình trạng thừa cân và béo phì cũng đang gia tăng ở cả người lớn và trẻ em. Khi lượng năng lượng đưa vào cơ thể liên tục vượt quá nhu cầu tiêu hao, mỡ thừa sẽ tích tụ. Ban đầu đó chỉ là vài cân nặng tăng thêm. Sau nhiều năm, nó có thể trở thành nền tảng cho hàng loạt rối loạn chuyển hóa khác nhau.
Một thay đổi khác ít được chú ý hơn là lượng muối mà người Việt tiêu thụ vẫn ở mức cao. Nước mắm, nước chấm, thực phẩm chế biến sẵn và thói quen ăn đậm vị khiến lượng natri đưa vào cơ thể mỗi ngày thường vượt quá khuyến nghị. Hậu quả không đến ngay lập tức nhưng lại tích lũy âm thầm dưới dạng tăng huyết áp, tổn thương mạch máu, bệnh tim và bệnh thận. Tương tự như vậy, việc tiêu thụ rượu bia ở mức cao trong nhiều năm cũng góp phần làm gia tăng các bệnh lý gan, tim mạch, ung thư và tai nạn liên quan đến sức khỏe cộng đồng.
Điều đáng suy ngẫm là những căn bệnh phổ biến nhất hiện nay thường không xuất phát từ một thực phẩm riêng lẻ. Chúng xuất hiện từ toàn bộ mô hình ăn uống và lối sống của mỗi người. Không ai mắc bệnh chỉ vì ăn một chiếc bánh hay uống một cốc nước ngọt. Nhưng khi những lựa chọn như vậy được lặp lại hàng nghìn lần trong nhiều năm, cơ thể sẽ phải trả giá. Bệnh tật hiện đại thường là kết quả của những thói quen nhỏ được tích lũy trong thời gian dài.
Tuy nhiên, bức tranh này không hoàn toàn mang màu sắc bi quan. Nếu những thay đổi trong chế độ ăn uống có thể góp phần tạo ra bệnh tật thì chính những thay đổi đó cũng có thể giúp giảm nguy cơ bệnh tật. Cơ thể con người có khả năng thích nghi và phục hồi đáng kinh ngạc khi được tạo điều kiện phù hợp. Việc ăn nhiều rau xanh hơn, giảm đồ uống có đường, hạn chế thực phẩm chế biến sẵn, kiểm soát lượng muối và duy trì cân nặng hợp lý có thể mang lại những lợi ích lớn hơn nhiều người vẫn nghĩ. Những thay đổi ấy không cần phải bắt đầu bằng những kế hoạch phức tạp hay những thực phẩm đắt tiền. Chúng có thể bắt đầu từ chính bữa cơm gia đình hằng ngày.
Nhìn lại hành trình phát triển của xã hội, có thể thấy người Việt hôm nay đang ăn ngon hơn, ăn nhiều hơn và có nhiều lựa chọn hơn bao giờ hết. Nhưng cùng với sự phong phú ấy là một câu hỏi quan trọng mà mỗi người cần tự trả lời: chúng ta đang ăn để thỏa mãn vị giác trong chốc lát hay đang ăn để nuôi dưỡng sức khỏe cho nhiều năm phía trước? Bởi cuối cùng, những gì xuất hiện trên bàn ăn hôm nay sẽ góp phần quyết định những gì xuất hiện trong hồ sơ bệnh án của chúng ta trong tương lai.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét