Đau lưng có lẽ là một trong những triệu chứng phổ biến nhất của con người hiện đại. Ngồi nhiều, làm việc máy tính, ngủ sai tư thế, mang vác nặng, ít vận động, thoái hoá theo tuổi… gần như ai cũng từng ít nhất một lần than rằng “dạo này đau lưng quá”. Chính vì quá phổ biến nên đau lưng thường trở thành một thứ dễ bị xem nhẹ. Người ta quen với việc tự xoa bóp, dán cao, nghỉ vài hôm, uống thuốc giảm đau rồi tiếp tục công việc. Và thực tế, phần lớn các trường hợp đau lưng đúng là liên quan đến cơ, dây chằng hoặc thoái hoá cột sống thông thường.
Nhưng đau lưng không phải lúc nào cũng đến từ cột sống, và càng không phải cơn đau nào cũng chỉ đơn giản là “thoái hoá theo tuổi”.
Điều thú vị là lưng giống như một “ngã ba” giải phẫu của rất nhiều cơ quan. Ở đó có cột sống, cơ, dây thần kinh, đĩa đệm, nhưng cũng rất gần thận, tụy, động mạch lớn, phổi và nhiều cấu trúc khác. Nghĩa là một cơn đau ở lưng đôi khi không xuất phát từ chính lưng.
Một trong những nguyên nhân phổ biến nhất vẫn là đau cơ học của cột sống. Đây là kiểu đau thường tăng khi vận động, cúi người, bê nặng hoặc ngồi lâu sai tư thế. Người bệnh thường mô tả khá quen thuộc: đau âm ỉ vùng thắt lưng, cứng lưng buổi sáng hoặc đau tăng sau một ngày làm việc nhiều. Đôi khi cơn đau lan xuống mông hoặc chân nếu có chèn ép rễ thần kinh. Đây là nhóm nguyên nhân mà đa số mọi người nghĩ đến đầu tiên khi nhắc tới đau lưng, và trong nhiều trường hợp, điều đó không sai.
Thoái hoá cột sống, thoát vị đĩa đệm hay căng cơ thực sự rất phổ biến. Nhưng vấn đề nằm ở chỗ: khi đã quen với suy nghĩ “chắc thoái hoá thôi”, người ta dễ bỏ qua những tín hiệu bất thường hơn.
Một cơn đau lưng do cơ học thường có một logic khá rõ ràng. Nó liên quan đến tư thế, hoạt động hoặc gắng sức. Nghỉ ngơi có thể đỡ hơn. Đổi tư thế có thể dễ chịu hơn. Nhưng có những kiểu đau lưng lại hành xử hoàn toàn khác.
Đau lưng về đêm, đau khiến phải thức giấc hoặc đau không liên quan vận động luôn là điều đáng chú ý hơn. Một cơn đau tăng dần theo thời gian, ngày càng sâu hơn, không còn đáp ứng tốt với thuốc giảm đau thông thường hoặc đi kèm sụt cân, mệt mỏi, sốt kéo dài là kiểu đau khiến bác sĩ phải đặt thêm nhiều câu hỏi.
Một nguyên nhân thường bị quên mất là thận. Thận nằm sâu phía sau bụng, khá gần vùng lưng, nên khi có vấn đề, cảm giác đau đôi khi xuất hiện ở hông lưng thay vì bụng. Người bị sỏi thận hoặc nhiễm trùng tiết niệu có thể đau vùng hông lưng, đôi khi lan xuống bụng dưới hoặc bẹn. Có người đau âm ỉ kéo dài, nhưng cũng có người đau dữ dội từng cơn đến mức không thể ngồi yên. Khi đau lưng đi kèm tiểu buốt, tiểu rắt, nước tiểu bất thường hoặc sốt, câu chuyện không còn chỉ xoay quanh cột sống nữa.
Trong chuyên ngành hô hấp và ung thư, đau lưng còn là một triệu chứng cần được nhìn kỹ hơn ở một số bối cảnh đặc biệt. Có những người đau lưng kéo dài hàng tháng, đã điều trị thoái hoá nhiều nơi nhưng không cải thiện, đến khi chụp chiếu sâu hơn mới phát hiện nguyên nhân nằm ở nơi khác hoàn toàn. Điều này đặc biệt đúng với đau do tổn thương cột sống hoặc ung thư di căn xương.
Điều quan trọng cần nói rất rõ là: đa số đau lưng không phải ung thư. Nhưng có những kiểu đau mang đặc điểm mà y học gọi là “báo động đỏ”. Đó là đau xuất hiện ngày càng tăng, đau sâu âm ỉ kéo dài, đau nhiều về đêm, đau không liên quan vận động hoặc đau đi kèm sụt cân, thiếu máu, mệt kéo dài, ho dai dẳng hay tiền sử ung thư trước đó.
Trong ung thư phổi chẳng hạn, có những trường hợp khối u không gây triệu chứng hô hấp rõ ràng ban đầu, nhưng lại biểu hiện bằng đau lưng do tổn thương xương hoặc chèn ép thần kinh. Người bệnh đi điều trị xương khớp rất lâu trước khi phát hiện nguyên nhân thực sự không nằm ở cột sống. Điều khiến triệu chứng này dễ bị bỏ qua chính là vì đau lưng quá phổ biến.
Một tình huống khác không thể bỏ sót là đau lưng đi kèm yếu chân, tê bì tăng dần hoặc rối loạn tiểu tiện, đại tiện. Đây là nhóm dấu hiệu mà bác sĩ thần kinh hoặc cột sống luôn xem trọng, bởi nó có thể phản ánh tình trạng chèn ép thần kinh đáng kể cần đánh giá sớm hơn là chờ đợi.
Có một điều rất đáng suy nghĩ về đau lưng: nhiều người quen đánh giá mức độ nghiêm trọng dựa vào mức đau. Nhưng cơ thể không phải lúc nào cũng hoạt động như vậy. Có những cơn đau dữ dội nhưng lành tính, trong khi có những cơn đau âm ỉ, không quá nặng nhưng lại kéo dài và đáng chú ý hơn nhiều. Điều quan trọng không phải chỉ là đau nhiều hay ít, mà là kiểu đau có đang thay đổi hay không. Nó có khác trước không. Có kéo dài hơn không. Có bắt đầu xuất hiện cả khi nghỉ ngơi không. Có đánh thức bạn lúc nửa đêm không. Có triệu chứng nào khác âm thầm đi cùng không.
Trong việc tự khám cơ thể, đau lưng là một ví dụ điển hình cho việc không nên quá chủ quan, nhưng cũng không cần hoảng sợ. Phần lớn đau lưng vẫn lành tính. Tuy nhiên, khi cơ thể bắt đầu hành xử khác thường, đặc biệt khi cơn đau không còn giống như những lần trước, đó là lúc đáng để dừng lại và lắng nghe kỹ hơn để tự hỏi “Vì sao cơn đau này lại không giống những lần đau trước?”
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét