Tê bì là một cảm giác rất kỳ lạ của cơ thể. Nó không hẳn là đau, nhưng cũng không phải trạng thái bình thường. Có người mô tả như kiến bò dưới da. Có người cảm thấy châm chích, bỏng rát nhẹ, hoặc mất cảm giác ở một vùng nào đó. Và bởi vì triệu chứng này quá phổ biến, nhiều người gần như đã quen với nó.
“Tê tay chắc do nằm đè.”
“Tê chân do ngồi lâu.”
“Chắc thiếu chất thôi.”
Phần lớn trường hợp đúng là như vậy. Nhưng không phải lúc nào cũng thế.
Trong y học, cảm giác tê là một tín hiệu liên quan trực tiếp đến hệ thần kinh. Điều đó có nghĩa là ở đâu có tê, ở đó có thể đang tồn tại một sự thay đổi trong quá trình dẫn truyền cảm giác của cơ thể. Sự thay đổi ấy có thể rất đơn giản và thoáng qua, nhưng đôi khi cũng là dấu hiệu sớm của một bệnh lý đang tiến triển âm thầm.
Một trong những nguyên nhân thường gặp nhất là chèn ép thần kinh tạm thời. Khi chúng ta ngồi quá lâu, ngủ sai tư thế hoặc giữ một vị trí kéo dài, dây thần kinh và mạch máu có thể bị ép lại. Hậu quả là vùng cơ thể tương ứng trở nên tê, mất cảm giác hoặc yếu nhẹ trong thời gian ngắn. Điều đặc trưng của kiểu tê này là nó xuất hiện rõ ràng sau tư thế bất thường và cải thiện nhanh khi thay đổi vị trí.
Nhưng khi cảm giác tê xuất hiện lặp đi lặp lại, kéo dài hoặc ngày càng tăng lên, ý nghĩa của nó bắt đầu khác đi.
Điều quan trọng đầu tiên là vị trí tê. Tê ở đầu ngón tay khác với tê cả cánh tay. Tê một bên cơ thể khác hoàn toàn với tê đối xứng hai bên. Hệ thần kinh giống như một mạng lưới dẫn truyền rất có tổ chức. Vì vậy, vị trí của triệu chứng thường phản ánh vị trí của tổn thương.
Ví dụ, tê ở các đầu ngón tay chân kiểu “mang găng mang tất” thường gợi ý tổn thương thần kinh ngoại biên, hay gặp trong đái tháo đường hoặc thiếu vitamin kéo dài. Trong khi đó, tê lan từ cổ xuống cánh tay có thể liên quan đến cột sống cổ hoặc rễ thần kinh bị chèn ép.
Một dấu hiệu đặc biệt cần chú ý là tê xuất hiện đột ngột ở một bên cơ thể, đặc biệt khi đi kèm méo miệng, nói khó hoặc yếu tay chân. Đây có thể là tín hiệu thần kinh cấp tính và không nên trì hoãn việc cấp cứu. Trong thần kinh học, thời gian đôi khi quyết định khả năng hồi phục.
Không chỉ vị trí, tính chất của cảm giác tê cũng mang nhiều thông tin. Có người chỉ thấy giảm cảm giác nhẹ. Có người cảm thấy bỏng rát, như điện giật hoặc đau buốt. Những cảm giác bất thường này phản ánh các kiểu tổn thương thần kinh khác nhau.
Điều đáng nói là nhiều bệnh lý thần kinh bắt đầu rất âm thầm. Ban đầu chỉ là tê nhẹ đầu ngón chân khi nằm ngủ. Sau đó cảm giác xuất hiện thường xuyên hơn, lan rộng hơn, kéo dài hơn. Vì tiến triển chậm, người bệnh dần “thích nghi” với triệu chứng và trì hoãn việc kiểm tra cho đến khi ảnh hưởng rõ đến vận động hoặc sinh hoạt.
Tê bì cũng không phải lúc nào xuất phát từ thần kinh. Rối loạn tuần hoàn máu, thiếu máu, rối loạn điện giải, bệnh lý miễn dịch hoặc căng thẳng kéo dài đều có thể tạo ra cảm giác tương tự. Điều này khiến việc đánh giá triệu chứng cần được nhìn nhận toàn diện thay vì chỉ tập trung vào một nguyên nhân duy nhất.
Một yếu tố rất quan trọng là thời gian tồn tại của triệu chứng. Một cảm giác tê thoáng qua vài phút sau khi ngồi lâu thường ít đáng lo hơn cảm giác tê kéo dài nhiều tuần không rõ nguyên nhân. Trong y học, các triệu chứng kéo dài và tiến triển luôn mang giá trị cảnh báo cao hơn những triệu chứng xuất hiện ngắn và tự hồi phục.
Trong việc tự theo dõi sức khoẻ, điều quan trọng không phải là hoảng sợ với mỗi lần tê tay tê chân, mà là nhận ra khi cảm giác đó không còn “bình thường” nữa. Nó có xuất hiện thường xuyên hơn không. Có lan rộng không. Có kèm yếu cơ, mất cảm giác, chóng mặt hoặc thay đổi vận động không. Những thay đổi nhỏ này đôi khi là chìa khoá để phát hiện sớm bệnh lý thần kinh hoặc chuyển hoá.
Cơ thể con người giao tiếp bằng cảm giác. Và hệ thần kinh chính là mạng lưới truyền tải những tín hiệu đó. Khi cảm giác bắt đầu thay đổi, điều đó có nghĩa là đâu đó trong hệ thống đang có vấn đề cần được chú ý.
Không phải mọi cảm giác tê đều nguy hiểm. Nhưng rất nhiều bệnh lý thần kinh mạn tính từng bắt đầu từ một triệu chứng mà người bệnh nghĩ rằng “chắc chỉ do mỏi”.
Điều quan trọng không phải là bạn có từng bị tê hay không.
Mà là bạn có nhận ra khi cảm giác ấy bắt đầu khác đi hay không.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét