Cách đây hơn hai nghìn năm, Hippocrates, người được xem là cha đẻ của y học phương Tây, đã để lại một câu nói nổi tiếng: "Hãy để thức ăn là thuốc của bạn, và thuốc là thức ăn của bạn". Trải qua hàng thế kỷ, khi y học phát triển với vô số loại thuốc, máy móc hiện đại và các phương pháp điều trị ngày càng tiên tiến, câu nói ấy vẫn không hề mất đi giá trị. Thậm chí, trong bối cảnh con người đang phải đối mặt với ngày càng nhiều bệnh mạn tính liên quan đến lối sống như tăng huyết áp, đái tháo đường, béo phì, bệnh tim mạch hay ung thư, thông điệp này lại càng trở nên đáng suy ngẫm.
Điều thú vị là phần lớn chúng ta chỉ thực sự quan tâm đến sức khỏe khi cơ thể đã xuất hiện vấn đề. Khi huyết áp tăng cao, chúng ta tìm đến thuốc hạ áp. Khi đường huyết vượt ngưỡng, chúng ta tìm đến thuốc điều trị đái tháo đường. Khi phát hiện khối u, chúng ta tìm kiếm những phương pháp điều trị hiệu quả nhất. Thuốc men rõ ràng đóng vai trò vô cùng quan trọng trong việc điều trị bệnh, nhưng ít ai tự hỏi vì sao mình lại mắc bệnh ngay từ đầu. Chúng ta dành nhiều thời gian để tìm hiểu loại thuốc nào tốt nhất, nhưng lại rất ít thời gian để suy nghĩ về những gì đang xuất hiện trên bàn ăn mỗi ngày.
Con người hiện đại đang sống trong một nghịch lý. Chưa bao giờ thực phẩm dồi dào như hiện nay, nhưng cũng chưa bao giờ các bệnh liên quan đến dinh dưỡng lại phổ biến đến vậy. Những bữa ăn nhanh, thực phẩm chế biến sẵn, đồ uống nhiều đường và thói quen ăn uống thiếu cân bằng đang dần trở thành một phần của cuộc sống thường nhật. Không ít người sẵn sàng bỏ ra một khoản tiền lớn để mua thuốc, thực phẩm chức năng hay các sản phẩm được quảng cáo là tốt cho sức khỏe, nhưng lại xem nhẹ những lựa chọn rất cơ bản như ăn đủ rau xanh, hạn chế đồ uống có đường hay duy trì một chế độ ăn đa dạng và hợp lý.
Thực tế, phần lớn các bệnh lý phổ biến hiện nay không xuất hiện chỉ sau một đêm. Chúng là kết quả của hàng nghìn, thậm chí hàng chục nghìn lựa chọn nhỏ được tích lũy qua nhiều năm. Mỗi bữa ăn dư thừa năng lượng, mỗi lần tiêu thụ quá nhiều muối, mỗi thói quen lạm dụng thực phẩm chế biến sẵn đều để lại những tác động âm thầm lên cơ thể. Những tổn thương ấy thường không gây triệu chứng ngay lập tức nên rất dễ bị bỏ qua. Đến khi bệnh biểu hiện rõ ràng, chúng ta mới nhận ra rằng cơ thể đã phải chịu đựng trong một thời gian rất dài.
Đó chính là lý do dinh dưỡng được xem là một trong những nền tảng quan trọng nhất của y học dự phòng. Một chế độ ăn lành mạnh không bảo đảm rằng một người sẽ không bao giờ mắc bệnh, nhưng có thể làm giảm đáng kể nguy cơ xuất hiện nhiều bệnh lý nguy hiểm. Những nghiên cứu khoa học trong nhiều thập kỷ qua đã liên tục cho thấy việc tăng cường rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, các nguồn đạm lành mạnh và hạn chế thực phẩm siêu chế biến có liên quan đến việc giảm nguy cơ bệnh tim mạch, đột quỵ, đái tháo đường type 2 cũng như một số loại ung thư. Nói cách khác, những gì chúng ta ăn mỗi ngày không chỉ đơn thuần là nguồn cung cấp năng lượng mà còn là yếu tố tác động trực tiếp đến sức khỏe trong tương lai.
Tuy nhiên, khi nói đến việc dùng thức ăn như một phương tiện bảo vệ sức khỏe, chúng ta cũng cần tránh rơi vào một thái cực khác. Không có loại thực phẩm nào là thần dược. Không có món ăn nào có thể thay thế hoàn toàn thuốc điều trị. Một củ tỏi không thể chữa khỏi ung thư, một cốc nước ép không thể làm biến mất bệnh đái tháo đường và một loại hạt nào đó cũng không thể giúp con người miễn nhiễm với mọi bệnh tật. Giá trị của dinh dưỡng không nằm ở một loại thực phẩm đơn lẻ mà nằm ở tổng thể chế độ ăn uống được duy trì đều đặn trong thời gian dài.
Loạt bài "Dược thiện - ăn uống vì sức khỏe và phòng bệnh" được thực hiện với mong muốn cùng bạn đọc nhìn lại mối quan hệ giữa thực phẩm và sức khỏe dưới góc nhìn khoa học, thực tế và gần gũi. Chúng ta sẽ không đi tìm những món ăn thần kỳ hay những lời quảng cáo hấp dẫn. Thay vào đó, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu vì sao một số thực phẩm có lợi cho cơ thể, những hiểu lầm thường gặp trong dinh dưỡng, cũng như cách xây dựng những lựa chọn ăn uống đơn giản nhưng bền vững cho bản thân và gia đình.
Đôi khi, cách hiệu quả nhất để chống lại bệnh tật không phải là chờ đến khi có bệnh rồi mới tìm thuốc, mà là bắt đầu từ những điều rất bình thường xuất hiện trên bàn ăn mỗi ngày.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét