Có những thay đổi của cơ thể xuất hiện rất âm thầm, không đau, không sốt, không khiến người ta phải dừng công việc hay đi khám ngay lập tức. Một cục nhỏ ở cổ khi soi gương. Một vùng cộm lên dưới da ở cánh tay. Một hạch nhỏ gần xương quai xanh tình cờ sờ thấy lúc tắm. Một khối hơi cứng ở ngực, vùng bụng hoặc dưới hàm mà trước đây chưa từng có. Phản ứng đầu tiên của đa số mọi người thường khá giống nhau: chạm thử vài lần, tự quan sát thêm vài hôm, rồi tự trấn an rằng chắc chỉ là viêm nhẹ, mỡ thừa, hạch phản ứng hoặc “có lẽ không sao đâu”.
Sự do dự ấy hoàn toàn dễ hiểu. Bởi phần lớn các khối xuất hiện trên cơ thể thực sự không nguy hiểm. Nhiều trường hợp chỉ là nang lành tính, hạch phản ứng sau viêm nhiễm, u mỡ dưới da hoặc thay đổi mô mềm không đáng ngại. Nhưng mặt khác, cũng chính vì đa số không nguy hiểm nên con người rất dễ bỏ qua số ít trường hợp mà cơ thể đang cố gửi đi một tín hiệu quan trọng hơn. Và trong y học, điều khiến bác sĩ quan tâm thường không nằm ở việc có khối hay không, mà nằm ở câu hỏi: khối đó đang “hành xử” như thế nào?
Cơ thể vốn không hoàn toàn nhẵn và đối xứng như chúng ta tưởng. Có những cấu trúc bình thường mà nhiều người lần đầu sờ thấy lại tưởng bệnh lý, chẳng hạn tuyến nước bọt, cơ vùng cổ, đầu xương, hạch nhỏ phản ứng hoặc mô tuyến vú thay đổi theo nội tiết. Chính vì thế, không phải bất cứ thứ gì sờ thấy cũng đáng lo. Điều quan trọng hơn nằm ở việc phân biệt đâu là một thay đổi sinh lý quen thuộc và đâu là một cấu trúc mới xuất hiện hoặc đang thay đổi theo thời gian.
Một trong những yếu tố đầu tiên bác sĩ thường chú ý là khối đó xuất hiện từ bao giờ và đang thay đổi như thế nào. Có những khối tồn tại nhiều năm, kích thước gần như không đổi, mềm, di động tốt và không gây triệu chứng gì. Những trường hợp này thường ít đáng lo hơn. Nhưng nếu một khối xuất hiện mới đây, lớn lên trong vài tuần hoặc vài tháng, ngày càng rõ hơn hoặc trước đây không có mà nay bắt đầu sờ thấy dễ dàng, đó thường là lý do đủ để nên đánh giá kỹ hơn.
Đặc điểm của khối khi sờ cũng mang lại khá nhiều thông tin. Một khối mềm, trơn láng, dễ di động dưới da thường gợi ý nhiều đến các tổn thương lành tính như u mỡ. Trong khi đó, một khối cứng hơn bình thường, bờ không đều, ít di động hoặc dính vào mô xung quanh thường khiến bác sĩ muốn tìm hiểu sâu hơn. Điều này không có nghĩa cứ khối cứng là nguy hiểm, nhưng cơ thể hiếm khi tạo ra những thay đổi bất thường mà không có lý do.
Vị trí xuất hiện cũng rất quan trọng. Có những vùng trên cơ thể vốn dễ xuất hiện hạch phản ứng khi viêm nhiễm, chẳng hạn cổ, dưới hàm hoặc nách. Một người viêm họng kéo dài có thể nổi hạch cổ nhỏ rồi giảm dần sau khi khỏi bệnh. Một nhiễm trùng răng miệng cũng có thể khiến vùng dưới hàm xuất hiện hạch đau nhẹ trong thời gian ngắn. Những hạch phản ứng như vậy thường mềm hơn, hơi đau và có xu hướng nhỏ dần theo thời gian.
Nhưng cũng có những vị trí khiến bác sĩ cảnh giác hơn. Một hạch vùng thượng đòn, đặc biệt là hạch cứng, không đau và tồn tại kéo dài thường là dấu hiệu không nên xem nhẹ. Đây là vùng liên quan đến hệ bạch huyết sâu trong lồng ngực và ổ bụng, nên những thay đổi ở đây đôi khi phản ánh vấn đề không nằm ngay tại vùng cổ. Trong chuyên ngành hô hấp và ung thư, câu chuyện này đặc biệt đáng lưu tâm. Không ít bệnh nhân ung thư phổi đến khám không phải vì ho nhiều hay đau ngực dữ dội, mà vì tình cờ sờ thấy một hạch nhỏ ở cổ hoặc trên xương đòn. Ban đầu, khối ấy hoàn toàn không đau nên dễ bị bỏ qua. Chỉ đến khi nó tồn tại nhiều tuần không biến mất hoặc tăng dần kích thước, người bệnh mới đi kiểm tra. Điều đáng nói là những thay đổi nhỏ như vậy đôi khi xuất hiện rất sớm, trước cả những triệu chứng mà nhiều người vẫn nghĩ đến khi nhắc về bệnh lý hô hấp.
Không chỉ hạch, khối ở tuyến giáp cũng là một ví dụ điển hình của những thay đổi dễ bị xem nhẹ. Có người vô tình thấy vùng cổ hơi to hơn khi soi gương hoặc trong ảnh chụp. Có người chỉ cảm giác cổ hơi tức, nuốt vướng nhẹ hoặc giọng nói thay đổi rất kín đáo. Vì triệu chứng thường không rầm rộ nên nhiều người trì hoãn việc kiểm tra trong thời gian dài.
Ở vùng ngực, đặc biệt là vú, bất kỳ khối mới xuất hiện nào cũng nên được quan sát nghiêm túc hơn. Không phải mọi khối ở vú đều nguy hiểm, bởi thay đổi nội tiết, nang hoặc u xơ tuyến khá phổ biến. Tuy nhiên, nếu khối tồn tại kéo dài, tăng kích thước hoặc đi kèm thay đổi da, núm vú hoặc tiết dịch bất thường, việc đánh giá sớm luôn quan trọng hơn việc tiếp tục chờ đợi.
Một sai lầm khá phổ biến là chỉ chú ý xem khối có đau hay không. Thực tế, rất nhiều tổn thương lành tính gây đau, trong khi không ít bệnh lý nghiêm trọng ở giai đoạn đầu lại hoàn toàn không đau. Cơ thể đôi khi gửi tín hiệu theo cách rất lặng lẽ. Một khối nhỏ, cứng, không đau nhưng tồn tại dai dẳng thường đáng để quan tâm hơn một vùng sưng đau do viêm cấp tính.
Điều đáng suy nghĩ là con người có xu hướng quen dần với những thay đổi diễn ra chậm rãi. Một khối nhỏ hôm nay có thể được bỏ qua vì “chắc không sao”. Một tháng sau, khi nó lớn hơn một chút, người ta vẫn tự trấn an rằng có lẽ do mình để ý nhiều quá. Đến khi thay đổi trở nên rõ ràng, khoảng thời gian để phát hiện sớm đôi khi đã đi qua từ lâu.
Trong việc tự khám cơ thể, có lẽ một câu hỏi rất đáng tự hỏi không phải là: “Khối này có phải ung thư không?” bởi phần lớn trường hợp câu trả lời là không. Điều hữu ích hơn là tự hỏi: “Khối này có mới xuất hiện không, có thay đổi không và có điều gì khiến nó khác với phần còn lại của cơ thể không?” Bởi cơ thể rất hiếm khi thay đổi mà không để lại dấu vết. Và đôi khi, thứ cần được chú ý không phải vì nó gây đau nhiều. Mà vì nó vẫn ở đó, âm thầm, và không giống như trước nữa.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét