Có một nghịch lý rất thú vị của cơ thể con người: càng phổ biến, triệu chứng càng dễ bị xem nhẹ. Đau đầu là ví dụ điển hình. Hầu như ai cũng từng đau đầu. Sau một ngày làm việc căng thẳng. Sau một đêm thiếu ngủ. Khi áp lực công việc dồn dập. Sau một trận cảm cúm. Nó quen thuộc đến mức nhiều người mặc định rằng đau đầu chỉ là chuyện nhỏ, uống viên thuốc giảm đau rồi sẽ qua.
Và đúng là phần lớn cơn đau đầu không nguy hiểm. Nhưng không phải tất cả. Điều quan trọng trong y học thần kinh không nằm ở việc có đau đầu hay không, mà nằm ở câu hỏi khác tinh tế hơn nhiều: cơn đau đầu ấy có giống như trước không. Bởi cơ thể thường không “gào thét” ngay từ đầu. Nó hay bắt đầu bằng những khác biệt rất nhỏ.
Một cơn đau đầu xuất hiện ở thời điểm lạ hơn. Một kiểu đau chưa từng gặp. Một cảm giác âm ỉ dai dẳng thay vì thoáng qua. Một cơn đau mạnh hơn bình thường nhưng khó gọi tên. Đôi khi, đó chỉ là mệt mỏi. Nhưng đôi khi, đó là lời mở đầu của một vấn đề lớn hơn.
Có những kiểu đau đầu rất “vô hại”
Loại thường gặp nhất là đau đầu do căng thẳng. Cảm giác thường giống như có một chiếc vòng siết quanh đầu. Không giật theo nhịp mạch, không quá dữ dội nhưng dai dẳng, khiến người ta cảm thấy nặng đầu, khó tập trung, dễ cáu gắt.
Kiểu đau này thường xuất hiện sau stress, làm việc kéo dài, thiếu ngủ hoặc giữ tư thế cổ vai gáy căng cứng quá lâu. Điều thú vị là nhiều người gọi đây là “đau đầu do não làm việc quá nhiều”, nhưng thực tế thủ phạm thường lại nằm ở cơ, ở thần kinh thực vật, ở sự căng kéo kéo dài của cơ thể. Đó là lý do vì sao có người chỉ cần ngủ một giấc, đi bộ nhẹ hoặc thư giãn lại thấy đỡ hơn đáng kể.
Nhưng cũng có những cơn đau đầu không “ngoan” như vậy.
Có kiểu đau đầu giống như một cơn bão nhỏ trong não: Migraine
Có những người đau đầu theo cách rất khác. Không phải đau âm ỉ, mà đau theo nhịp đập. Đầu như muốn “nảy lên” theo từng mạch máu. Ánh sáng trở nên khó chịu. Âm thanh bình thường cũng khiến họ mệt mỏi. Có người buồn nôn, có người chỉ muốn nằm trong phòng tối. Đó là Migraine (đau nửa đầu)
Điều đặc biệt là migraine thường có tính “cá nhân”. Mỗi người có một kiểu khởi phát riêng. Người đau sau khi thức khuya. Người đau khi bỏ bữa. Người đau trước kỳ kinh. Có người chỉ cần stress vài ngày là cơn đau xuất hiện như đã hẹn trước. Một số người còn có “aura”, tức là những dấu hiệu báo trước kỳ lạ: nhìn ánh sáng loé lên, thấy điểm mù trong thị trường, cảm giác kiến bò hoặc nói khó thoáng qua.
Migraine không nguy hiểm như nhiều người tưởng, nhưng nó ảnh hưởng sâu sắc đến chất lượng sống. Điều đáng tiếc là nhiều người sống cùng migraine hàng chục năm nhưng chỉ nghĩ mình “hay đau đầu”.
Nhưng có những cơn đau đầu khiến bác sĩ phải cảnh giác ngay
Trong y khoa thần kinh có một nguyên tắc gần như kinh điển: Điều đáng sợ không phải đau đầu nhiều năm. Điều đáng sợ là đau đầu thay đổi tính chất.
Một người đau đầu từ trước đến nay vẫn giống nhau, nhưng bỗng dưng cơn đau trở nên khác hẳn, mạnh hơn, dai dẳng hơn hoặc đi kèm triệu chứng mới – đó là lúc cần chú ý.
Đặc biệt, có một nhóm dấu hiệu được xem như “đèn đỏ”.
1. Đau đầu dữ dội đột ngột như “sét đánh”
Nếu một người mô tả: “Đây là cơn đau đầu tệ nhất cuộc đời tôi.” Đó không phải câu nên xem nhẹ.
Một cơn đau đầu xuất hiện cực nhanh, đạt đỉnh trong vài giây đến vài phút, giống như có thứ gì đó nổ tung trong đầu, là kiểu đau đầu khiến bác sĩ phải nghĩ đến các tình trạng cấp cứu thần kinh. Không phổ biến, nhưng đủ quan trọng để không bỏ qua.
2. Đau đầu tăng dần theo thời gian
Có những cơn đau không dữ dội nhưng rất “kiên trì”. Ban đầu chỉ hơi âm ỉ. Sau vài tuần đau nhiều hơn. Sau vài tháng bắt đầu ảnh hưởng giấc ngủ. Thuốc giảm đau ít tác dụng dần. Kiểu tiến triển chậm nhưng liên tục này khiến người ta dễ thích nghi và trì hoãn kiểm tra. Điều đáng nói là nhiều bệnh lý trong sọ, bao gồm cả tình trạng tăng áp lực nội sọ, lại đi theo kiểu âm thầm như vậy.
Một dấu hiệu gợi ý là đau đầu thường nặng hơn vào buổi sáng, tăng khi ho, rặn hoặc cúi đầu, đôi khi kèm buồn nôn hoặc nhìn mờ. Không phải cứ đau đầu buổi sáng là nguy hiểm. Nhưng khi các dấu hiệu bắt đầu “ghép lại thành cụm”, câu chuyện sẽ khác.
3. Đau đầu kèm dấu thần kinh
Đau đầu đơn thuần khác với đau đầu đi kèm: Nói khó. / Méo miệng. / Yếu tay chân. / Nhìn đôi. / Tê nửa người. / Lú lẫn. Khi não không chỉ đau mà còn bắt đầu “hoạt động khác thường”, đó không còn là câu chuyện của một cơn đau đầu đơn giản nữa. Trong thần kinh học, thời gian có thể quyết định phần lớn khả năng hồi phục.
4. Đau đầu đánh thức bạn khỏi giấc ngủ
Đây là chi tiết nhiều người bỏ qua. Một cơn đau đầu đủ mạnh để làm bạn tỉnh giấc liên tục, đặc biệt nếu trước đây không từng như vậy, luôn đáng được chú ý hơn những cơn đau xuất hiện ban ngày sau stress. Cơ thể hiếm khi phá giấc ngủ mà không có lý do.
Điều quan trọng nhất: đừng chỉ hỏi “đau ở đâu”
Nhiều người khi đau đầu chỉ quan tâm một điều: “Đau chỗ nào?” Nhưng trong thần kinh học, đôi khi vị trí lại không quan trọng bằng mẫu hình của cơn đau. Nó xuất hiện khi nào. Kéo dài bao lâu. Có gì khởi phát. Có gì làm nặng hơn. Có triệu chứng đi kèm không. Nó có còn giống “kiểu đau quen thuộc” trước đây không. Đó mới là những câu hỏi giúp phân biệt một cơn đau đầu “đời thường” với một tín hiệu đáng chú ý hơn.
Cơ thể con người rất hiếm khi gửi cảnh báo bằng những biển báo khổng lồ. Nó thường bắt đầu bằng những thay đổi nhỏ, tinh tế và dễ bị hợp lý hoá: “Chắc do thức khuya.” “Chắc stress thôi.” “Mai ngủ sớm sẽ hết.” Đôi khi đúng. Nhưng đôi khi, chính sự chủ quan với một điều quá quen thuộc lại khiến người ta bỏ lỡ thời điểm tốt nhất để nhận ra vấn đề.
Không phải mọi cơn đau đầu đều nguy hiểm. Nhưng cũng không phải mọi cơn đau đầu đều giống nhau.
Và có lẽ, câu hỏi quan trọng nhất không phải là: “Tôi có đau đầu không?” Mà là: “Cơn đau này có còn giống như trước nữa không?”
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét